Nga Dr. Sami Al-Arian
Gjenocidi në Gaza që nga tetori i vitit 2023, i cili ka vrarë më shumë se 73.000 palestinezë, ka shënuar një pikë kthese historike në luftën palestineze dhe në natyrën e konfliktit me projektin sionist.
Ajo që ndodhi shkoi shumë përtej një lufte tjetër apo një episodi tjetër të dhunës izraelite; ajo i zbuloi botës natyrën e vërtetë të projektit sionist si një sipërmarrje kolonialiste e ndërtuar mbi spastrimin etnik, aparteidin dhe fshirjen sistematike të popullit autokton palestinez.
Që nga shfaqja e saj në fund të shekullit XIX, lëvizja sioniste ka synuar të ngrejë një shtet kolonial në Palestinë përmes mobilizimit të fuqive imperialiste perëndimore dhe një aleance të qëndrueshme me forcat dominuese të sistemit ndërkombëtar.
Ndërsa kolonializmi klasik synonte kryesisht shfrytëzimin e popullsive autoktone, sionizmi i përket traditës së lëvizjeve koloniale vendosëse që synonin zëvendësimin e tyre. Që në zanafillë, lëvizja shkoi përtej kërkimit të pushtetit politik, duke synuar transformimin e karakterit demografik, politik dhe kulturor të Palestinës.
Sionizmi nuk ka qenë kurrë një lëvizje autoktone e Lindjes së Mesme. Ai ishte një zgjidhje koloniale evropiane për atë që vetë evropianët e quanin “Çështja Hebraike”, e imponuar mbi popullin palestinez.
Për më shumë se një shekull, projekti sionist është mbështetur mbi tri themele strategjike: mbështetja e palëkundur politike, ushtarake dhe financiare nga Perëndimi; copëzimi i mjedisit arab dhe islam përreth dhe zhytja e tij në konflikte të brendshme; si dhe krijimi i qëllimshëm i fakteve të pakthyeshme në terren, derisa shpronësimi të pranohet si realitet politik.
Pavarësisht avantazheve të jashtëzakonshme politike dhe ushtarake që gëzon regjimi sionist, populli palestinez ka arritur, përmes rezistencës dhe qëndresës së pandërprerë, të pengojë objektivin e tij qendror: eliminimin e pranisë palestineze ose nënshtrimin e saj.
Që nga Nakba e vitit 1948, palestinezët kanë mbetur të lidhur fort me tokën, identitetin dhe të drejtat e tyre historike, duke paguar një çmim të jashtëzakonshëm për të ruajtur ekzistencën e tyre, për të mbajtur gjallë luftën dhe për të siguruar të ardhmen e brezave që vijnë.
Historikisht, projektet koloniale vendosëse (settler-colonial) rrallë shemben vetëm nga disfata ushtarake. Ato fillojnë të shpërbëhen kur popullsia autoktone refuzon të zhduket, kur legjitimiteti ndërkombëtar i regjimit shembet dhe kur kostoja e brendshme dhe gjeopolitike e mbajtjes së pushtimit bëhet e paqëndrueshme.
Rrënimi i Oslos
Procesi i Oslos, bashkë me iluzionin e një paqeje të negociuar, përfaqësonte një përpjekje për ta shndërruar çështjen palestineze nga një luftë për çlirim kombëtar, vetëvendosje dhe pavarësi në një projekt për menaxhimin e pushtimit. Më shumë se tri dekada më vonë, dështimi i tij është i padiskutueshëm.
Vendbanimet izraelite u zgjeruan në mënyrë dramatike, toka palestineze u tkurr vazhdimisht, ndërsa Autoriteti Palestinez evoluoi në një entitet të copëzuar me autoritet tejet të kufizuar, që vepron nën dominimin dhe kufizimet strukturore të imponuara nga pushtimi.
Ndërkohë, shteti sionist vazhdoi të krijonte realitete të pakthyeshme në terren, të cilat e bënë praktikisht të pamundur themelimin e një shteti të pavarur palestinez — qoftë edhe të çmilitarizuar, të copëzuar territorialisht dhe të privuar nga sovraniteti i mirëfilltë.
Ngjarjet e 7 tetorit 2023 e tronditën nga themelet status quo-në politike, ndryshuan trajektoren e konfliktit dhe zbuluan falimentimin e supozimeve që kishin qeverisur politikën rajonale për më shumë se tri dekada.
Gjenocidi që pasoi solli fundin moral dhe politik të paradigmës së Oslos dhe të iluzionit se konflikti mund të zgjidhej përmes negociatave të pafundme, të zhvilluara në kushte asimetrie dërrmuese.
Miti i zgjidhjes me dy shtete u rrëzua përfundimisht nën peshën e realitetit politik.
Pretendimet izraelite për t’i përkitur traditës së demokracisë liberale perëndimore dhe shtetit të së drejtës pësuan ndoshta krizën më të madhe të besueshmërisë që nga themelimi i shtetit.
Bota e kuptoi gjithnjë e më shumë se çështja nuk ka qenë kurrë thjesht ajo e kufijve apo e marrëveshjeve të sigurisë, por një luftë mes një populli autokton që kërkon lirinë dhe një projekti kolonial vendosës të themeluar mbi përjashtimin, supremacinë dhe dominimin e përhershëm.
Gjenocidi i dha gjithashtu një goditje shkatërruese vizionit të Benjamin Netanyahut për një “Lindje të Mesme të Re”.
Vetëm disa javë para 7 tetorit, ai qëndroi para Kombeve të Bashkuara duke shfaqur një hartë që praktikisht e fshinte Palestinën dhe e paraqiti Izraelin si qendrën e padiskutueshme të një rendi të ri rajonal, të ndërtuar mbi normalizimin, integrimin ekonomik dhe hegjemoninë strategjike. Projekte si Korridori Ekonomik Indi–Lindja e Mesme–Evropë (IMEC) ishin konceptuar për ta institucionalizuar Izraelin si urën e pazëvendësueshme tregtare dhe të sigurisë që lidh Azinë, Gjirin, Evropën dhe Afrikën.
Gaza e përmbysi atë vizion.
Në vend që të hapte një epokë hegjemonie sioniste të pakontestuar, ajo e riktheu Palestinën në qendër të politikës rajonale dhe ndërkombëtare, e ndërpreu vrullin e normalizimit dhe dëshmoi se asnjë rend rajonal nuk mund të arrijë legjitimitet të qëndrueshëm duke përjashtuar popullin palestinez dhe duke mohuar të drejtat e tij të patjetërsueshme.
Solidariteti global
Bota u bë dëshmitare e lindjes së lëvizjes më të madhe globale të solidaritetit me Palestinën në historinë moderne. Miliona njerëz marshuan në kryeqytetet e Lindjes dhe të Perëndimit.
Universitetet, sindikatat dhe organizatat e shoqërisë civile u kthyen në arena të përballjes politike dhe morale me shtetin sionist dhe rrjetet e tij globale të mbështetjes.
Palestina u bë sërish një nga çështjet përcaktuese në debatet bashkëkohore mbi kolonializmin, racizmin, të drejtën ndërkombëtare, të drejtat e njeriut dhe çlirimin kombëtar.
Kjo lëvizje dallon ndjeshëm nga valët e mëparshme të solidaritetit. Ajo është më e re në moshë, më ndërkombëtare, më pak e kufizuar nga institucionet tradicionale politike dhe, mbi të gjitha, e gatshme të vërë në pikëpyetje vetë themelet ideologjike dhe institucionale të sionizmit.
Ndoshta për herë të parë që nga themelimi i Izraelit, narrativa e tij zyrtare nuk gëzon më një pothuajse-monopol brenda segmenteve të gjera të diskursit publik perëndimor.
Rëndësia e Gazës shtrihet shumë përtej Palestinës. Gjenocidi u zhvillua në një moment kur sistemi ndërkombëtar po kalonte tashmë një transformim të thellë.
Rendi njëpolar që lindi pas përfundimit të Luftës së Ftohtë më 1991 i ka lënë gradualisht vendin një bote gjithnjë e më të kontestuar dhe shumëpolare.
Gaza zbuloi krizën e thellë morale brenda establishmentit politik perëndimor dhe nxori në pah aftësinë në rënie të Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre për të imponuar narrativat e tyre të preferuara apo për ta shndërruar epërsinë dërrmuese ushtarake në rezultate politike të qëndrueshme.
Pavarësisht mbështetjes së paprecedentë diplomatike, ushtarake dhe financiare perëndimore për Izraelin, Uashingtoni u tregua i paaftë të rikthente legjitimitetin ndërkombëtar të Izraelit, të izolonte rezistencën palestineze apo të ndalte valën e solidaritetit global.
Në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine, si dhe mes të rinjve dhe klasës punëtore në Perëndim, Palestina është bërë një pikë konvergjence për lëvizjet që i rezistojnë strukturave të pabarabarta të trashëguara nga epoka koloniale.
Një vizion i ri
Gaza i ka ndryshuar pyetjet që bëjnë njerëzit. Debati nuk kufizohet më te ajo që ndodhi në Palestinë, por se si një rend ndërkombëtar që pretendon të mbrojë të drejtat e njeriut mundi të lejonte një shkatërrim të tillë të shpalosej para syve të të gjithëve.
Pyetja strategjike nuk është më se si të ringjallet një proces negociatash që prej kohësh e ka konsumuar veten, por se si të formulohet një vizion i ri për luftën çlirimtare, i aftë t’u përgjigjet transformimeve historike që solli Gaza.
Konflikti nuk ka qenë kurrë një mosmarrëveshje territoriale. Ai është, në thelbin e tij, një luftë kundër një projekti kolonial vendosës dhe supremacist, të rrënjosur në zhvendosjen, përjashtimin dhe dominimin e përhershëm.
Objektivi strategjik, për rrjedhojë, nuk mund të jetë menaxhimi i pushtimit apo përshtatja me të. Ai duhet të bëhet shpërbërja e vetë projektit racist sionist dhe e strukturave politike, ligjore, ushtarake dhe ideologjike mbi të cilat mbështetet dominimi i tij.
Shpërbërja e projektit sionist nuk është shprehje armiqësie ndaj hebrenjve, as nuk nënkupton mohimin e të drejtave të tyre, dhe as nuk bëhet fjalë për një konflikt fetar.
Sionizmi nuk është judaizëm, dhe shpërbërja e projektit sionist nuk do të thotë shpërbërje e jetës hebraike në Palestinë apo gjetkë.
Ajo nënkupton shpërbërjen e një rendi politik kolonial të ndërtuar mbi privilegjin racor, përjashtimin dhe shpronësimin — ashtu siç shpërbërja e aparteidit në Afrikën e Jugut kërkoi vetëm heqjen e strukturave që institucionalizonin dominimin racor.
Dekadat e fundit tregojnë se, megjithëse populli palestinez mbetet në qendër të kësaj lufte, ai nuk mund ta çojë atë i vetëm deri në fund. Megjithatë, ai mbetet maja e saj e heshtës.
Qëndresa e palestinezëve në atdheun e tyre, përkushtimi i palëkundur i refugjatëve ndaj së drejtës së kthimit dhe rezistenca e vazhdueshme ndaj zhvendosjes e kanë ruajtur çështjen palestineze pavarësisht përpjekjeve të përsëritura për ta fshirë atë nga historia.
Një lëvizje globale
Veprimi palestinez në skenën globale është bërë i domosdoshëm. Sot, rreth gjysma e 15,5 milionë palestinezëve jetojnë jashtë Palestinës historike.
Shumë prej qendrave politike, ekonomike, financiare, akademike dhe mediatike që formësojnë opinionin dhe politikën ndërkombëtare ndodhen përtej Palestinës.
Detyra jonë kryesore është të rindërtojmë një lëvizje solidariteti efektive anembanë botës dhe ta shndërrojmë atë në një forcë globale të organizuar, të aftë ta shtyjë përpara luftën çlirimtare.
Ky rol shkon shumë përtej ndihmës humanitare apo solidaritetit simbolik. Ai kërkon një lëvizje globale të organizuar, të aftë të veprojë njëkohësisht në arenat politike, ligjore, ekonomike dhe kulturore.
Lëvizjet e suksesshme çlirimtare e kanë kuptuar gjithmonë se luftërat kundër kolonializmit nuk fitohen vetëm në fushëbetejë; ato zhvillohen njësoj edhe në universitete, gjykata, parlamente, sindikata, shoqata profesionale, institucione kulturore, tregje financiare dhe në sferën e opinionit publik.
Lëvizja sioniste ka arritur historikisht të ndërtojë një rrjet të gjerë ndërkombëtar që e ka mbajtur gjallë projektin e saj politikisht, financiarisht, diplomatikisht, intelektualisht dhe kulturalisht për më shumë se një shekull.
Sfida për çlirimin sot është të shkohet përtej thjesht reagimit ndaj këtyre strukturave dhe të ndërtohen rrjete alternative, të rrënjosura në vlerat universale të drejtësisë, barazisë, lirisë dhe vetëvendosjes. Objektivi është dobësimi sistematik i burimeve të ndikimit global sionist, duke zbuluar njëkohësisht themelet koloniale të vetë projektit.
Kjo kërkon një strategji afatgjatë. Lëvizjet çlirimtare rrallë kanë sukses vetëm përmes mobilizimit spontan. Ato triumfojnë duke ndërtuar me durim institucione, duke edukuar breza të rinj, duke farkëtuar koalicione të gjera dhe duke ruajtur disiplinën strategjike përgjatë kohës.
Organizimi politik, dhe jo reagimi emocional, ka qenë historikisht ai që i ka dalluar lëvizjet e suksesshme të çlirimit kombëtar nga ato që përfundimisht u thyen ose u shpërbënë.
Organizimi për çlirimin palestinez dhe për de-sionizimin duhet të veprojë në shumë nivele, për të kuptuar dhe sfiduar strukturat politike, financiare, kulturore dhe mediatike përmes të cilave riprodhohet ndikimi sionist në shumë shoqëri.
Ai duhet t’i forcojë fushatat për bojkot, tërheqje investimesh dhe sanksione (BDS); të ndjekë llogaridhënien për krimet e luftës para gjykatave kombëtare dhe ndërkombëtare; të zgjerojë bashkëpunimin me lëvizjet çlirimtare, institucionet fetare, universitetet dhe organizatat e të drejtave të njeriut; si dhe të thellojë angazhimin brenda partive politike, institucioneve mediatike, qendrave kërkimore, kampuseve universitare, sindikatave, forumeve kulturore dhe organizatave të shoqërisë civile.
E drejta ndërkombëtare zë një vend të rëndësishëm brenda kësaj strategjie, por ajo nuk duhet ngatërruar me vetë strategjinë.
Proceset para Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, veçanërisht në çështjen e ngritur nga Afrika e Jugut, së bashku me veprimet para Gjykatës Ndërkombëtare Penale dhe forumeve të tjera gjyqësore, i kanë dobësuar pretendimet e vjetra të Izraelit për përjashtueshmëri dhe pandëshkueshmëri.
Megjithatë, historia dëshmon se fitoret ligjore marrin rëndësi të qëndrueshme vetëm kur mbështeten nga veprimi politik i organizuar dhe mobilizimi popullor i vazhdueshëm. Gjykatat mund ta përforcojnë luftën politike, por nuk mund ta zëvendësojnë atë.
Presioni ekonomik është po aq vendimtar: përgjatë historisë, sistemet koloniale janë mbështetur po aq te integrimi financiar ndërkombëtar dhe privilegjet tregtare, sa edhe te epërsia ushtarake.
Fushatat që synojnë investimet, zinxhirët e furnizimit, partneritetet institucionale, bashkëfajësinë korporative dhe normalizimin ekonomik përbëjnë një komponent thelbësor të çdo strategjie afatgjate që synon shpërbërjen e strukturave të dominimit kolonial.
Një çështje universale
Lëvizja çlirimtare palestineze duhet gjithashtu të rimarrë përmasat e saj arabe, islame dhe universale.
Palestina nuk ka qenë kurrë thjesht shqetësimi i një populli të izoluar që kërkon pavarësi kombëtare; ajo ka qenë e lidhur ngushtë me të ardhmen e rajonit, identitetin e tij, pavarësinë e tij politike dhe projektin e tij qytetërimor.
Gaza dëshmoi edhe një herë se sipërmarrja sioniste nuk i kërcënon vetëm palestinezët. Ajo kërkon të institucionalizojë një rend rajonal të themeluar mbi supremacinë ushtarake, varësinë politike, nënshtrimin ekonomik dhe copëzimin e përhershëm.
Kjo kërkon një rimendim themelor të rolit të Umetit. Palestina nuk mund të shihet thjesht si një çështje humanitare që meriton dhembshuri.
Ajo mbetet çështja qendrore qytetërimore me të cilën përballet bota muslimane, sepse projekti sionist ka funksionuar si një instrument strategjik për ruajtjen e copëzimit rajonal dhe pengimin e zhvillimit të pavarur politik.
Lufta për shpërbërjen e strukturave sioniste nuk mund të ndahet, pra, nga projekti më i gjerë i rindërtimit të Umetit politikisht, intelektualisht, ekonomikisht dhe shpirtërisht. Çlirimi i Palestinës dhe ripërtëritja e Umetit janë bërë procese historike që përforcojnë njëra-tjetrën.
Palestina nuk duhet reduktuar kurrë në një çështje sektare, etnike apo ngushtësisht ideologjike. Një nga forcat e saj më të mëdha ka qenë gjithmonë joshja e saj morale universale. Ajo u flet të gjithë atyre që refuzojnë kolonializmin, racizmin, aparteidin dhe padrejtësinë.
Për këtë arsye, Palestina duhet të vazhdojë të shërbejë si një kauzë bashkuese për njerëzit me ndërgjegje, pavarësisht fesë, etnisë, kombësisë apo përkatësisë politike.
Palestina zë sot një vend të ngjashëm me atë që mbante Afrika e Jugut gjatë dekadave të fundit të shekullit XX. Ajo është bërë një nga çështjet përcaktuese morale dhe politike të kohës sonë.
Ashtu siç Afrika e Jugut dikur simbolizonte luftën globale kundër aparteidit, Palestina simbolizon gjithnjë e më shumë luftën bashkëkohore kundër kolonializmit vendosës, dominimit racor dhe hegjemonisë imperiale.
Përgjegjësia historike që u takon palestinezëve dhe aleatëve të tyre është më e madhe se rezistenca ndaj pasojave të drejtpërdrejta të pushtimit: ajo është pjesëmarrja e ndërgjegjshme në procesin e gjatë historik të shpërbërjes së strukturave politike, intelektuale dhe institucionale që e kanë mbajtur gjallë projektin sionist për breza të tërë.
Kjo detyrë nuk u takon vetëm palestinezëve. Palestina mbetet çështja qendrore e Umetit dhe është bërë gjithashtu një çështje gjithnjë e më e rëndësishme për mbarë njerëzimin.
Lufta ka të bëjë me të ardhmen e një rendi ndërkombëtar që pretendon të jetë themeluar mbi drejtësinë, barazinë dhe të drejtat e njeriut. Një botë e gatshme të normalizojë gjenocidin, aparteidin dhe pushtimin e përhershëm në Palestinë i vë përfundimisht në rrezik ato parime kudo.
Gaza e ka ripërkufizuar konfliktin në mënyra që shtrihen shumë përtej kufijve të Palestinës. Ajo që vetëm pak vite më parë dukej politikisht e paimagjinueshme, sot debatohet hapur në universitete, parlamente, institucione ndërkombëtare, organizata profesionale, sindikata, media dhe qendra komunitare.
Bindje të pranuara prej kohësh mbi sionizmin, politikën perëndimore, të drejtën ndërkombëtare dhe të ardhmen e Palestinës po rishqyrtohen gjithnjë e më shumë.
Periudha që vjen kërkon shumë më tepër sesa shprehje solidariteti. Ajo kërkon një vizion të ri strategjik, organizim politik dhe durimin e disiplinuar që e kërkon një luftë e zgjatur.
Çdo lëvizje e suksesshme çlirimtare ka ndërthurur rezistencën e menjëhershme me ndërtimin e durueshëm të institucioneve të afta për t’i shndërruar momentet e krizës në ndryshim politik të qëndrueshëm.
Ripërkufizimi i konfliktit
Çdo diskutim mbi të ardhmen mbetet i paplotë nëse nuk e ripërkufizojmë më parë konfliktin.
Çështja palestineze përfshin luftën e një populli të shtypur dhe mbart një rëndësi të thellë qytetërimore dhe fetare për vendet e saj të shenjta. Megjithatë, në thelbin e saj qëndron natyra dhe karakteri i projektit sionist.
Të flasësh vetëm për “Çështjen Palestineze” nuk mjafton më.
Sfida qendrore me të cilën përballet rajoni është “Problemi Izraelit”: ekzistenca e një shteti sovran kolonial vendosës, struktura politike e të cilit është ndërtuar mbi përjashtimin e popullsisë autoktone dhe mbijetesa e të cilit varet nga zgjerimi territorial, dominimi ushtarak, copëzimi rajonal dhe mbështetja e përhershme perëndimore.
Historia ofron disa shembuj sistemesh politike që erdhën e u njohën jo thjesht si shtete, por si probleme strukturore që kërcënonin stabilitetin rajonal dhe ndërkombëtar.
“Problemi Gjerman” i krijuar nga nazizmi dhe militarizmi në gjysmën e parë të shekullit XX, dhe më vonë regjimi i aparteidit në Afrikën e Jugut, ilustrojnë se si rende të caktuara politike mund të bëhen burime paqëndrueshmërie kronike që shtrihet shumë përtej kufijve të tyre.
Në të vërtetë, Problemi Izraelit i përket kësaj kategorie historike.
Objektivi strategjik nuk mund të mbetet i kufizuar te rezistenca ndaj pasojave të sionizmit. Ai duhet të bëhet shpërbërja sistematike e strukturave nga të cilat varet projekti sionist.
Për ta dobësuar projektin sionist, duhet së pari të kuptojmë me saktësi se si e mban ai veten gjallë. Çdo sistem i qëndrueshëm dominimi mbështetet mbi burime të identifikueshme të pushtetit politik, ushtarak, ekonomik dhe ideologjik.
Lëvizjet çlirimtare bëhen strategjikisht efektive vetëm kur shkojnë përtej rezistencës ndaj padrejtësisë, drejt kuptimit të mekanizmave që e riprodhojnë atë.
Dymbëdhjetë shtyllat
Teoria e Dymbëdhjetë Shtyllave, të cilën e kam zhvilluar, identifikon burimet kryesore të forcës sioniste. Qëllimi i saj është të mundësojë strategji koherente afatgjata për dobësimin e tyre, duke e shndërruar rezistencën nga një qëndrim reagues në një projekt gjithëpërfshirës ndryshimi historik.
Këto 12 shtylla ndahen në tri fusha kryesore.
E para ka të bëjë me kontrollin demografik dhe territorial: ekskluziviteti hebraik si parim qeverisës i shtetit, përjashtimi dhe zhvendosja e palestinezëve, zgjerimi i vazhdueshëm i vendbanimeve dhe krijimi metodik i fakteve të pakthyeshme në terren. Së bashku, këto shtylla synojnë ta fshijnë Palestinën fizikisht, politikisht dhe demografikisht.
Gaza ka zbuluar brishtësinë në rritje të kësaj strategjie.
Më shumë se 125 vjet pas lindjes së sionizmit politik dhe gati tetë dekada pas Nakbës, palestinezët mbeten të rrënjosur në atdheun e tyre dhe të përkushtuar pa lëkundje ndaj identitetit, të drejtave të tyre historike dhe së drejtës së kthimit.
Më pak se gjysma e hebrenjve të botës janë vendosur në Palestinë. Ndërkohë, prirjet demografike sugjerojnë se palestinezët në Palestinën historike tashmë e barazojnë ose e tejkalojnë popullsinë hebraike.
Objektivi themelues demografik i sionizmit — zëvendësimi i popullsisë autoktone — thjesht ka dështuar.
Rezistenca palestineze, së bashku me rezistencën libaneze përgjatë disa dekadave, ka dëshmuar gjithashtu se zgjerimi i vendbanimeve nuk është një proces historik i pakthyeshëm.
Projektet koloniale shpesh duken të pathyeshme gjatë periudhave të zgjerimit. Megjithatë, Algjeria franceze, Angola portugeze, Rodezia dhe Afrika e Jugut e aparteidit dukeshin të gjitha të përjetshme, derisa realitetet politike, demografike dhe morale i minuan gradualisht supozimet mbi të cilat mbështeteshin.
Projekti sionist nuk duhet parë si përjashtim nga këto modele më të gjera historike.
Grupi i dytë i shtyllave mban epërsinë ushtarake, inteligjente dhe teknologjike të Izraelit: militarizimi i shoqërisë, ruajtja e superioritetit ushtarak dhe teknologjik, monopoli mbi armët bërthamore dhe dominimi i sigurisë dhe i inteligjencës.
Për dekada të tëra, këto shtylla përbënin themelin psikologjik dhe ushtarak të pushtetit sionist. Megjithatë, ngjarjet e fundit kanë nxjerrë në pah kufizime të rëndësishme.
Përballja e drejtpërdrejtë ushtarake me Republikën Islamike të Iranit dëshmoi se superioriteti dërrmues teknologjik, edhe kur kombinohet me mbështetjen ushtarake amerikane, nuk mund të imponojë i vetëm kapitullimin politik apo të rikthejë frenimin strategjik të padiskutueshëm.
Shekulli XX ofron një paralajmërim të qartë: nën vëzhgimin e ashpër, forca brutale mund të kthehet në një barrë strategjike që përshpejton izolimin diplomatik, tendosjen ekonomike, delegjitimimin moral dhe polarizimin e brendshëm.
Frenimi i vërtetë varet shumë më pak nga teknologjia e papërpunuar ushtarake sesa nga legjitimiteti politik dhe besueshmëria e rezultateve strategjike afatgjata.
Që nga tetori 2023, shteti sionist ka dëshmuar vazhdimisht aftësinë e tij për të shkaktuar shkatërrim rrënues. E ka pasur shumë më të vështirë të rikthejë imazhin e pathyeshmërisë që historikisht mbështeste doktrinën e tij të frenimit.
Mbështetja që po gërryhet
Së fundi, grupi i tretë i shtyllave ka të bëjë me pozicionimin ndërkombëtar dhe rajonal të regjimit sionist: varësia nga mbështetja politike perëndimore; mobilizimi i hebrenjve të botës në shërbim të projektit sionist; ruajtja e copëzimit rajonal; dhe kultivimi i aleancave me minoritete, lëvizje separatiste dhe regjime autoritare në kërkim të hegjemonisë rajonale.
Këto shtylla kanë hyrë në një periudhë tensioni në rritje.
Mbështetja perëndimore mbetet padyshim një nga asetet më të mëdha strategjike të Izraelit. Megjithatë, Gaza e ka ndryshuar opinionin publik ndërkombëtar, veçanërisht mes brezave të rinj, universiteteve, sindikatave, shoqatave profesionale dhe lëvizjeve shoqërore.
Sektorë të rëndësishëm të shoqërive perëndimore po bëjnë gjithnjë e më shumë dallimin mes mbështetjes për komunitetet hebraike dhe mbështetjes së pakushtëzuar për politikat e shtetit sionist — një dallim shpesh i margjinalizuar politikisht në dekadat e mëparshme.
Vëzhgimi ligjor në rritje para Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, Gjykatës Ndërkombëtare Penale dhe gjykatave vendase në disa juridiksione e ka gërryer më tej atë mbështetje.
Institucionet ligjore, të vetme, nuk do t’i transformojnë realitetet politike, por ato kontribuojnë gjithnjë e më shumë në gërryerjen më të gjerë të legjitimitetit nga i cili varen përfundimisht sistemet e dominimit kolonial.
Edhe më domethënës ka qenë transformimi i mjedisit global të informacionit. Për dekada të tëra, institucionet sioniste ushtruan ndikim të konsiderueshëm mbi narrativat dominuese politike dhe mediatike në pjesën më të madhe të botës perëndimore.
Sot, gazetaria e pavarur, mediat digjitale, platformat e rrjeteve sociale dhe dokumentimi i paprecedentë i gjenocidit në Gaza e kanë dobësuar atë monopol informativ. Kontrolli mbi narrativën është bërë një arenë shumë më e kontestuar se në çdo periudhë të mëparshme të historisë së Izraelit.
Çdo hap drejt bashkëpunimit më të madh brenda botës arabe dhe muslimane, çdo përpjekje drejt integrimit rajonal dhe çdo zgjerim i lidhjeve mes lëvizjeve antikoloniale në Jugun Global sfidon drejtpërdrejt një tjetër supozim strategjik të vjetër të sionizmit: se copëzimi i përhershëm rajonal është edhe i dëshirueshëm, edhe i qëndrueshëm.
Këto 12 shtylla nuk veprojnë të veçuara; ato përforcojnë njëra-tjetrën, dhe dobësimi i njërës rrit presionin mbi të tjerat. Lëvizjet e suksesshme çlirimtare synojnë fitore strategjike kumulative në shumë arena, dhe jo fitore të izoluara.
Secila shtyllë përfaqëson një cenueshmëri. Pyetja është se si të ushtrojmë presion mbi to njëkohësisht.
Lufta synon themelet politike, ushtarake, ekonomike, diplomatike dhe ideologjike që e mbajnë gjallë projektin sionist.
Shpërbërja e projektit sionist nuk është shkatërrimi i një shoqërie, mohimi i të drejtave të ndonjë komuniteti apo ftesë për konflikt të përhershëm. Ajo nënkupton heqjen e strukturave ligjore të aparteidit, pushtimit dhe privilegjit racor.
Përtej negociatave
E ardhmja e çështjes palestineze — ose, më saktë, zgjidhja e Problemit Izraelit — nuk do të përcaktohet në tryezën e negociatave të kota.
Ajo do të formësohet përmes qëndresës, rezistencës së organizuar, luftës së vazhdueshme, mobilizimit politik global, angazhimit ligjor, presionit ekonomik dhe përpjekjes intelektuale.
Ne, si palestinezë, së bashku me Umetin dhe njerëzit me ndërgjegje anembanë botës, nuk mund ta përballojmë më luksin e aktivizmit simbolik.
Historia rrallë ndryshon vetëm përmes momenteve të izoluara heroizmi. Ajo ndryshon kur bindja morale bashkohet me organizimin e disiplinuar, durimin strategjik dhe institucionet e afta për ta shndërruar sakrificën në arritje politike të qëndrueshme.
Shekulli XX e bën të qartë se sistemet koloniale nuk bien sepse humbasin beteja; ato shkërmoqen kur bota pushon së besuari në to — kur legjitimiteti i tyre kalbet, ekonomia e tyre tendoset, pretendimet e tyre morale tingëllojnë të zbrazëta dhe aleancat që i mbanin në këmbë shemben.
Përballja ushtarake mund ta përshpejtojë atë proces, por organizimi politik, solidariteti ndërkombëtar dhe durimi strategjik përcaktojnë përfundimisht rezultatet historike.
Projekti sionist nuk është as i pandryshueshëm, as i përjashtuar nga modelet më të gjera të historisë. Ashtu si sipërmarrjet e tjera koloniale vendosëse para tij, ai mbështetet mbi struktura që janë ndërtime historike dhe që, për rrjedhojë, mund të shpërbëhen.
Përgjegjësia jonë — ndaj atyre që kanë bërë sakrifica, ndaj brezave të ardhshëm palestinezë dhe ndaj të gjithë atyre që vazhdojnë të besojnë në drejtësi — është ta çojmë përpara këtë luftë, duke ruajtur disiplinën strategjike dhe qartësinë e qëllimit, me bindjen se sistemet e ndërtuara mbi përjashtimin dhe dominimin u lëshojnë përfundimisht vendin atyre të themeluara mbi dinjitetin njerëzor.
Palestina është bërë sërish busulla morale e luftës globale kundër kolonializmit, racizmit dhe dominimit. Nëse ky moment do të kthehet në një transformim historik të qëndrueshëm, kjo varet nga ajo që do të ndërtojmë prej tij në vitet që vijnë.
Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull i përkasin autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht politikën editoriale të Observer.al.
Përkthyer dhe përshtatur në shqip nga origjinali i botuar në Middle East Eye.
Dr. Sami A. Al-Arian është Drejtor i Qendrës për Islamin dhe Çështjet Globale (CIGA) dhe profesor i Çështjeve Publike në Universitetin “İstanbul Sabahattin Zaim”. E mori doktoratën në Inxhinieri Kompjuterike në vitin 1986 dhe për dy dekada ishte akademik me titull të përhershëm (tenure) në SHBA. Dr. Al-Arian ka qenë ligjërues i rregullt në kampuset universitare amerikane për çështjet e Palestinës, marrëdhëniet mes Islamit dhe Perëndimit, si dhe të drejtat civile. Në vitin 2001, revista “Newsweek” e cilësoi si “aktivistin kryesor të të drejtave civile” për përpjekjet e tij që synonin heqjen e përdorimit të provave sekrete në gjykatat e emigracionit. Dr. Al-Arian ka shkruar disa studime dhe një numër të konsiderueshëm artikujsh të përqendruar te politika e jashtme e SHBA-së, Palestina dhe Pranvera Arabe.
