Bazian, H. (2018). Islamophobia, “Clash of Civilizations”, and Forging a Post-Cold War Order! Religion, 9(9), 282. https://doi.org/10.3390/REL9090282
Abstrakt
Islamofobia, si problem, shpesh argumentohet të jetë një zgjedhje racionale e diktuar nga mbulimi mediatik stereotipik i Islamit dhe i muslimanëve, edhe pse një pohim i tillë tregon vetëm simptomën dhe jo shkakun rrënjësor. Islamofobia rishfaqet në ligjërimet publike dhe bëhet pjesë e politikave shtetërore në periudhën e pas-Luftës së Ftohtë, duke u ngritur mbi një Islamofobi latente që ushqehet nga historia e gjatë e përfaqësimit orientalist dhe stereotipik të arabëve, muslimanëve dhe vetë Islamit. Libri “Ç’është Islamofobia? Racizmi, Lëvizjet Shoqërore dhe Shteti” (What is Islamophobia? Racism, Social Movements and the State), i redaktuar nga Narzanin Massoumi, Tom Mills dhe David Miller, ofron një kontribut të veçantë për mënyrën më të mirë të përkufizimit dhe të lokalizimit të problemit të demonizimit të Islamit dhe të muslimanëve në periudhën bashkëkohore. Të tre studiuesit ofrojnë një qasje më kritike dhe strukturore ndaj temës, duke propozuar atë që e quajnë “pesë shtyllat e Islamofobisë”, të cilat janë: (1) institucionet dhe makineria e shtetit; (2) e djathta ekstreme, përfshirë lëvizjen kundër-xhihadiste; (3) lëvizja neokonservatore; (4) lëvizja transnacionale sioniste; dhe (5) grupimet e ndryshme liberale, përfshirë të majtën pro-luftë dhe lëvizjen e re ateiste. Ky grup studimor me bazë në Mbretërinë e Bashkuar e vendos me saktësi Islamofobinë brenda strukturave ekzistuese të pushtetit dhe shqyrton forcat që prodhojnë me vetëdije ligjërime antimuslimane — industrinë e Islamofobisë — brenda një agjende të gjerë politike, në vend që të përqendrohet vetëm te media. Islamofobia buron nga luftëtarët ideologjikë të “Përplasjes së Qytetërimeve” dhe jo thjesht si një problem i stereotipizimit mediatik, i përfaqësimit apo i mbitheksimit të subjektit musliman. Në këtë artikull, unë mbroj tezën se Islamofobia është një konstrukt ideologjik që shfaqet në epokën e pas-Luftës së Ftohtë, me qëllim bashkimin e botës perëndimore dhe të shoqërisë amerikane në një çast të fragmentimit të perceptuar pas rënies së Bashkimit Sovjetik, në një sistem botëror që po ndryshonte me shpejtësi dhe në përmasa të gjera. Islamofobia, ose kërcënimi i Islamit, është përbërësi që, sipas tezës së Huntingtonit për “Përplasjen e Qytetërimeve”, nevojitet për të riafirmuar vetëidentitetin perëndimor pas përfundimit të Luftës së Ftohtë dhe pas mungesës së një kërcënimi apo qëllimi të vetëm përmes të cilit Perëndimi të mund të përkufizohej, të bashkohej dhe të pretendonte të ardhmen. Kështu, Islamofobia është ideologjia e pas-Luftës së Ftohtë që synon të sjellë një qëllim të ripërtërirë dhe farkëtimin e vetes perëndimore e amerikane.
Fjalët kyçe: Islamofobi; proto-Islamofobi; Përplasja e Qytetërimeve; Lufta e Ftohtë; Orientalizëm; Samuel Huntington; Edward Said; Islami sunit; Islami shiit
1. Hyrje: Nga Proto-Islamofobia te Lufta e Ftohtë
Paraardhësi i repertorit bashkëkohor të Islamofobisë mund të gjurmohet te përfaqësimi i hershëm mesjetar kristian i Islamit, i Profetit Muhamed dhe i Kuranit, i cili në atë kohë ishte pjesë e përpjekjes së Kishës për të dhënë një shpjegim për ngritjen e shpejtë të fesë së re dhe për humbjen e territoreve. Ndonëse kjo periudhë e hershme ka rëndësi, unë jam megjithatë i kujdesshëm të mos e përdor termin “Islamofobi” për t’iu referuar ose për të përshkruar periudhën e hershme formuese të Islamit dhe marrëdhëniet e tij me Perandorinë Bizantine dhe atë Persiane, nga njëra anë, dhe zgjerimin e shpejtë musliman në territoret që deri atëherë u përkisnin të dyja fuqive, nga ana tjetër. Nga pikëpamja metodologjike dhe teorike, kjo periudhë duhet studiuar duke marrë parasysh të gjitha ndryshoret komplekse në lojë, përfshirë ndërtimin e një imazhi negativ të Islamit dhe të muslimanëve, i cili vazhdon të ketë vlerë funksionale edhe në periudhën e sotme. Duke e lënë mënjanë Perandorinë Persiane, meqë ajo nuk është shqetësim kryesor i këtij artikulli, do të përqendrohem kryesisht te Perandoria Bizantine. Në mënyrë kritike, kristianizmi bizantin i shekullit të shtatë ishte, në rastin më të mirë, një ndërmarrje e përçarë, dhe disa sekte kristiane të margjinalizuara në Levant, në Afrikën e Veriut dhe në Spanjë vendosën marrëdhënie miqësore me muslimanët e sapoardhur, madje duke shkuar deri aty sa të merrnin pjesë në përpjekjet luftarake në anën e tyre (Levin 2011). Kjo ishte pasojë e mosmarrëveshjeve kristiane paraislamike, që kishin në qendër natyrën e Jezusit dhe ngritjen e kristianizmit në statusin e një feje shtetërore. Përveç debatit ekzistues rreth natyrës së Jezusit, ardhja e Islamit në Levant, në Afrikën e Veriut dhe në Spanjë brenda një periudhe të shkurtër e vuri në sprovë narrativën ekzistuese kristiane për botën dhe për vendin e tyre në të, gjë që kërkonte një shpjegim të bazuar në shkrimet e shenjta. Nga pikëpamja teologjike dhe politike, udhëheqësit e Kishës ishin të detyruar të jepnin një shpjegim të mbështetur në shkrimet e shenjta për humbjen masive të territorit ndaj muslimanëve, si dhe për konvertimin e konsiderueshëm të kristianëve në Islam në këto territore të gjera.
Për disa kristianë, ardhja e muslimanëve u pa përmes prizmit të letërsisë apokaliptike, e cila u përdor “për të shpjeguar situatën traumatike në të cilën tashmë ndodheshin dhe kështu për të ofruar një model shprese për të ardhmen, duke ua shtrirë premtimin e shpëtimit atyre që qëndronin të palëkundur” (Levin 2011). Sipas kësaj pikëpamjeje, muslimanët paraqiteshin si “tiranët barbarë” që përfundimisht do të shkatërroheshin, ndërsa besimtarët do të shpërbleheshin. Pikëpamjet e hershme kristiane për Islamin dhe muslimanët ishin ndërtuar tërësisht dhe nga brenda, me pak ose aspak angazhim real me muslimanët, qoftë në rrafshin teologjik, kulturor apo filozofik. Edhe në zonat që ranë nën sundimin musliman, kontakti i hershëm midis kristianëve dhe muslimanëve ishte i kufizuar dhe aspak teologjik në natyrë, pavarësisht disa referencave për debate që u zhvilluan gjatë kësaj periudhe. Kështu, hasim përfaqësime këmbëngulëse negative ose të shtrembëruara, që shkojnë nga referimi ndaj tyre si “kamzhiku i zemërimit të Zotit”, “paganë” e “Antikrisht”, deri te paraqitja e muslimanëve si një lloj “heretikësh” kristianë për shkak të pranimit prej tyre të profetësisë së Jezusit, por të mohimit të trinisë (Levin 2011). Një grup tjetër imazhesh negative përqendrohej te figura e Muhamedit, Profetit të Islamit, duke iu referuar atij si “mashtrues”, “i dhunshëm” e “epshor”, cilësi që përshtateshin me një narrativë tashmë të ndërtuar rreth origjinës së shtrembëruar të Islamit dhe të muslimanëve (Gunny 2004). Ky përfaqësim i hershëm i Islamit dhe i muslimanëve vazhdoi dhe gjeti mbështetje më të gjerë në Evropën Perëndimore gjatë dhe pas periudhës së Kryqëzatave, i cili më pas u projektua e u paketua në imazhet negative të “turkut” gjatë periudhës osmane (Setton 1992).
Marrëdhëniet formuese dhe të hershme midis muslimanëve dhe të krishterëve rreth shekujve VII dhe VIII janë komplekse e shumëplanëshe (Penn 2015) dhe nuk mund të trajtohen në mënyrë të plotë në këtë artikull të shkurtër; megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se historia shfrytëzohet në mënyrë selektive nga industria e Islamofobisë për të përhapur një agjendë të shtrembëruar. Studimet bashkëkohore mbi Islamofobinë duhet të marrin parasysh repertorin e gjerë antimusliman të periudhës së hershme mesjetare dhe mënyrat sesi ai ripërdoret për të krijuar vazhdimësi historike të pandërprera në armiqësitë muslimano-krishtere, me qëllim që të informojnë, rregullojnë e ndërtojnë politika diskriminuese moderne ose të riafirmojnë një botëkuptim të përplasjes së qytetërimeve. Qasja ndaj kësaj periudhe të hershme duhet të shqyrtojë të gjitha burimet që kanë të bëjnë me temën dhe të mos përdorë e mbitheksojë vetëm burimet e krishtërimit perëndimor, të cilat përfaqësojnë vetëm një dimension të marrëdhënieve të përgjithshme krishtero-muslimane. Vepra e Michael Philip Penn-it, “Kur të Krishterët Takuan për Herë të Parë Muslimanët” (When Christians First Met Muslims), është një lexim i domosdoshëm për këdo që dëshiron të kuptojë natyrën komplekse e shumëplanëshe të marrëdhënieve dhe të angazhimit krishtero-musliman në Levant dhe në Afrikën e Veriut (Penn 2015).
Vendosja e Islamofobisë në histori është pjesë e teorizimit që po ndërmarrin shumë studiues në këtë fushë dhe ka nisma e fillime të ndryshme, në varësi të periudhës dhe të kontekstit historik në shqyrtim. Punimi “Çështja Muslimane dhe Krishterimi i Ri: Teologjitë Gjeopolitike Mesjetare dhe Fundi i Liberalizmit” (The Muslim Question and the New Christendom: Medieval Geopolitical Theologies and the End of Liberalism), një punim kritik dhe i pabotuar në këtë fushë, i paraqitur nga profesor Adnan Husain më 22 prill 2017 në Konferencën e 8-të Ndërkombëtare mbi Islamofobinë të organizuar nga IRDP-ja në Berkeley, sjell një shqyrtim të hershëm historik të Islamofobisë (Husain 2017). Punimi teorizon atë që Husain-i e quan proto-Islamofobi (Prapashtesa pProto” do të thotë i hershëm, fillestar, paraardhës, forma e hershme, paraardhëse e Islamofobisë, sh.p.), duke e datuar te periudha e Kryqëzatave. Adnani argumenton se “politika e re e së djathtës ekstreme angazhohet në një fantazi kthimesh mesjetare dhe ringjall krishterimin si një identitet ideal politiko-kulturor”. Për më tepër, ai pohon se prirja e sotme islamofobike “riprodhon një dinamikë qendrore të epokës së kryqëzatave, e cila krijoi kushtet për ndërtimin e krishterimit dhe për riorganizimin e reformimin e tij përmes përndjekjes së heretikëve, hebrenjve dhe muslimanëve brenda Evropës”. Elementi kyç për fushën e Islamofobisë është se vepra e Adnanit “shqyrton ndërlidhjet e vetëdijshme e strukturore midis paradigmave mesjetare dhe realiteteve moderne që po rishfaqen”, gjë që “mundëson një kuptim më gjithëpërfshirës të dinamikave në veprim në Islamofobinë bashkëkohore dhe të logjikës së saj politike”. Këtu, vepra e Adnanit e çon studimin në një periudhë më të hershme, duke e quajtur atë proto-Islamofobi dhe duke e vendosur shfaqjen e saj ndoshta që në shekullin e XI të erës sonë.
Në mënyrë të ngjashme, libri i profesoreshës Sophia Rose Arjana, “Muslimanët në Imagjinatën Perëndimore” (Muslims in the Western Imagination), e gjurmon ndërtimin e një imazhi të frikshëm e monstruoz të muslimanëve shumë më larg e shumë më herët se cikli aktual i ngjarjeve. Në librin e saj, Arjana pohon se ekziston “një Islam imagjinar që është formësuar gjatë shumë shekujve” dhe jo thjesht si pasojë e menjëhershme e ngjarjeve të 11 Shtatorit dhe e reagimeve ndaj tyre (Arjana 2015). Libri i Arjanës nuk e shqyrton drejtpërdrejt Islamofobinë si temë kryesore, por përkundrazi hulumton ndërthurjen e gjatë të ligjërimeve perëndimore me një imazh të ndërtuar të një muslimani dhe të një Islami monstruoz, që shërben si vatër e frikës dhe e demonizimit që rrjedh prej saj — një aspekt fort i nevojshëm për mobilizimin e projekteve politike të vetëmbrojtjes dhe të fushatave ushtarake. Këtu, datimi i fenomenit të Islamofobisë brenda një angazhimi më të gjatë me një musliman imagjinar e të frikshëm, i cili nuk është pasojë apo prodhim i ngjarjeve bashkëkohore, është një ndërmarrje e rëndësishme.
Duke iu qasur Islamofobisë nga këndvështrimi i dekolonialitetit dhe i historisë botërore, Ramón Grosfoguel e vendos shfaqjen e këtij fenomeni te ngjarjet vendimtare që rrjedhin nga viti 1492 — dëbimi i muslimanëve dhe i hebrenjve nga Spanja dhe “zbulimi” i botës së re. Në një artikull tejet të përhapur në studimet dekoloniale, “Islamofobia Epistemike dhe Shkencat Shoqërore Koloniale” (Epistemic Islamophobia and Colonial Social Sciences), Grosfoguel e përkufizon dhe e vendos Islamofobinë te shfaqja e botës moderne, me në qendër një proces “gjenocidesh dhe epistemicidesh” të kryera kundër popullsive vendase, përfshirë muslimanët dhe hebrenjtë (Grosfoguel 2010). Këtu, Grosfoguel argumenton se Islamofobia ka rrënjë te prodhimi i dijes së Perëndimit, i cili prodhon botëkuptime eurocentrike që themelohen në mënyrë të qenësishme mbi ndarjen racore në nivelin e vetë njeriut. Ramon pohon se: “Racizmi epistemik në formën e Islamofobisë epistemike është një logjikë themeltare dhe përbërëse e botës moderne/koloniale dhe e formave të saj legjitime të prodhimit të dijes”. Fusha e Studimeve mbi Islamofobinë sipas Ramon-it e ka origjinën në vitin 1492 dhe e lokalizon problemin te formimi i botës moderne eurocentrike, me të gjitha fshirjet, gjenocidet dhe gjendjen nën-njerëzore (sub-humanness) që i dhanë asaj jetë.
Në një artikull tjetër, “Ndërthurja e Gjatë (Long-Durée) midis Islamofobisë dhe Racizmit në Sistemin-Botë Modern/Kolonial Kapitalist/Patriarkal: Një Hyrje”, Ramón Grosfoguel dhe Eric Mielants ofrojnë një udhërrëfyes për Islamofobinë nga një këndvështrim dekolonial. Artikulli propozon katër mënyra të ndryshme për të menduar e konceptuar qasjen ndaj Islamofobisë: (1) Islamofobia si një formë racizmi në një perspektivë botëroro-historike; (2) Islamofobia si një formë racizmi kulturor; (3) Islamofobia si orientalizëm; dhe (4) Islamofobia si racizëm epistemik. Grosfoguel dhe Mielants pohojnë “se Islamofobia, si formë racizmi kundër popullit musliman, nuk shfaqet vetëm në tregun e punës, në arsim, në sferën publike, në luftën globale kundër terrorizmit ose në ekonominë globale, por edhe në fushëbetejën epistemologjike rreth përcaktimit të prioriteteve në botën e sotme” (Grosfoguel dhe Mielants 2006).
Angazhimi me fenomenin e Islamofobisë pa përdorimin faktik të vetë termit do të mund të gjurmohej lehtësisht në veprën e Frantz Fanon, psikoanalist e filozof shoqëror nga Antilet Perëndimore, i cili shkroi disa vepra të rëndësishme të përqendruara te subjekti kolonial musliman në periudhën e pas-Luftës së Dytë Botërore. Vepra e Fanon përfshin “Lëkurë e Zezë, Maska të Bardha” (Peau Noire, Masques Blancs; Fanon 2008), e cila ofroi “një analizë multidisiplinore të efektit të kolonializmit mbi vetëdijen racore”, duke u mbështetur në përvojën e tij nën administratën koloniale franceze. Vepra më e njohur e Fanon, e botuar para vdekjes së tij, është “Të Mallkuarit e Tokës” (Les Damnés de la Terre; Fanon 2004), një vepër që shërbeu si tekst themeltar për studimet dekoloniale, por që mund të argumentohet gjithashtu si një vepër e hershme që shqyrton pasojat e Islamofobisë pa e emërtuar si të tillë. Përvoja dhe kontributi teorik i Fanon-it në fushën e studimeve koloniale, të formuar në Algjeri, në Jugun Global, mund të konsiderohen si pararendëse e shfaqjes së termit “Islamofobi” dhe e trajtimit të muslimanëve e të Islamit në Veriun Global. Si ndërmarrje, projekti kolonial u ndërtua mbi një epistemë Islamofobike dhe synoi të mohonte e të dehumanizonte subjektin musliman, për të përligjur e ndërmarrë një program qytetërues e sundues.
Periudha e pas-Luftës së Dytë Botërore dëshmoi një bashkim të luftërave çlirimtare, ku partitë dhe organizatat me orientim islamik morën pjesë në përpjekjen për t’i dëbuar forcat koloniale, por luajtën një rol dytësor ndaj forcave nacionaliste në periudhën paskoloniale. Për më tepër, shfaqja e koalicionit global antisovjetik pas Luftës së Dytë Botërore dhe zbulimi i rezervave të mëdha të naftës në Gadishullin Arabik i shtynë shtetet me shumicë muslimane të përqafonin aleancën perëndimore dhe ta vinin Islamin në shërbim të saj. Në luftën kundër komunizmit dhe nacionalizmit arab, grupet dhe sektet islamike u rreshtuan përkrah Shteteve të Bashkuara dhe fuqive perëndimore. Kështu, vetë Islami u mobilizua në ligjërimet publike anembanë botës muslimane për të qenë pro-kapitalist, pro-tregut të lirë dhe ashpërsisht antikomunist e antinacionalist. Islamofobia si politikë shtetërore kishte vlerë të kufizuar dhe shfaqej vetëm në mënyrë të kontrolluar në lidhje me Palestinën, por asgjë në përmasa të mëdha. Në të vërtetë, Vëllazëria Muslimane, vehabizmi i Arabisë Saudite dhe grupet sufiste vepronin brenda së njëjtës sferë dhe krijuan një aleancë strategjike për t’iu kundërvënë Gamal Abdel Naserit të Egjiptit, lëvizjes nacionaliste arabe dhe regjimeve e grupeve socialiste/komuniste arabe. Në retrospektivë, vitet ’60 dhe ’70 dëshmuan një bollëk botimesh, librash, artikujsh e materialesh mediatike të përqendruara te muslimanët dhe Islami që debatonin komunizmin e socializmin, gjë që shpesh synonte të konsolidonte ndjenjat dhe mbështetjen publike rreth politikave pro-perëndimore tashmë të hartuara nga shtetet. Periudha midis viteve 1945 dhe 1979 ishte fort e kufizuar në ligjërime antiislamike e antimuslimane, ose Islamofobike, ku pjesa më e madhe e vendimmarrësve, e elitave politike dhe e ligjërimeve mediatike përqendrohej te kërcënimi i nacionalizmit arab dhe i komunizmit, e jo te Islami si i tillë. Këtu, përmbajtja stereotipike e ligjërimit ishte veçanërisht antiarabe dhe fort antipalestineze, duke shfrytëzuar një mori imazhesh orientaliste për të racionalizuar politikën e jashtme dhe mbulimin mediatik, ndërsa vetë Islami qëndronte thjesht në sfond dhe jo në qendër të skenës.
2. Islamofobia dhe Teza e Përplasjes së Qytetërimeve
Zhvendosja drejt Islamofobisë dhe përdorimi i subjektit musliman si i vetmi kërcënim strategjik global u shfaq nga fundi i Luftës së Ftohtë dhe pas rënies së Bashkimit Sovjetik. Edhe pse mund të argumentohet se Revolucioni Iranian i vitit 1979 e intensifikoi përfaqësimin negativ të Islamit dhe të muslimanëve në Perëndim, veçanërisht në SHBA, megjithatë përmasa e demonizimit nuk ishte në të njëjtin nivel me atë që u shfaq në epokën e pas-Luftës së Ftohtë. Në kontekstin britanik, shfaqja e Islamofobisë si koncept në politikat publike mund të gjurmohet te Revolucioni Iranian dhe te çështja e Salman Rushdisë, e cila solli një përqendrim intensiv te komuniteti musliman për shkak të mbështetjes së perceptuar ose reale ndaj fetvasë së Ajatollah Ruhollah Khomeinit që thërriste për vrasjen e Rushdisë. Sigurisht, udhëheqja politike dhe ligjërimet mediatike të asaj kohe ishin të mbushura me retorikë antimuslimane dhe tërhiqnin një dallim midis Iranit (që përfaqësonte një aspekt të frikshëm të Islamit) dhe Perëndimit. Nuk është për t’u habitur që libri i Edward Saidit, “Mbulimi mediatik i Islamit” (Covering Islam), u shkrua për të hulumtuar demonizimin mediatik të Islamit dhe të muslimanëve pas Revolucionit Iranian të vitit 1979 (Said 1997). Nga ana tjetër, vepra “Orientalizmi” (Orientalism) e Saidit lundroi nëpër historinë e gjatë të përfaqësimeve, të shkrimeve akademike dhe të stereotipizimit, që shpesh shërbenin si burim i qëndrueshëm për riprodhimin e “tjetërsimit” të arabit dhe të muslimanit (Said 1979).
Ligjërimet antiiraniane dhe antishiite në shtypin perëndimor e arab balancoheshin në atë kohë me ndërtimin e një pamjeje të favorshme të muxhahedinëve sunitë afganë, të cilët kishin një funksion të rëndësishëm strategjik në përballjen dhe rraskapitjen e Bashkimit Sovjetik në Afganistan (Dreyfuss 2005). Kështu, në SHBA dhe në Evropë u kultivua një botëkuptim i caktuar xhihadist sunit, që mbështeste, nga njëra anë, luftën në Afganistan dhe, nga ana tjetër, një gatishmëri për t’iu kundërvënë e përballur Revolucionit Iranian, me pretekstin e mbrojtjes së portës lindore të botës arabe nga zgjerimi shiit iranian. Kjo do të thotë se, midis vitit 1979 dhe rënies së Bashkimit Sovjetik, Islamofobisë iu dha një synim i lokalizuar dhe i dallueshëm antishiit, në vend që të ishte një strategji gjithëpërfshirëse për të demonizuar Islamin ose muslimanët si një kategori e vetme. Në mënyrë të rëndësishme, përqendrimi u zhvendos te “Përmbajtja e Dyfishtë” (Dual Containment) në politikën e jashtme amerikane, një politikë e fokusuar në kundërvënien ndaj nacionalizmit arab dhe fundamentalizmit islamik, e cila përfshinte synimin e Iranit për shkak të revolucionit shiit, si dhe Organizatën Nacionaliste Çlirimtare të Palestinës, Libinë dhe gjithashtu Irakun, derisa ky i fundit iu bashkua strategjisë arabe e perëndimore për të zmbrapsur, kundërshtuar dhe rraskapitur Revolucionin Iranian. Në këtë periudhë, “kërcënimi islamik” nënkuptonte në mënyrë specifike kërcënimin shiit iranian, ndërsa “aleatët tanë” ishin fundamentalistët xhihadistë sunitë, të cilët përfshinin të gjithë spektrin e grupeve e sekteve me orientim sunit. Ndjekja e kësaj strategjie kërkonte një kultivim të kujdesshëm aleancash dhe ndërtimin e një narrative që do të gjente jehonë e do t’u mundësonte qeverive me shumicë sunite të mobilizonin agjencitë e tyre të inteligjencës për të rekrutuar individë që të merrnin pjesë në një luftë me dy fronte: luftën afgane kundër rusëve dhe frontin irakian kundër Iranit. Në të dyja rastet, ndërtimi i Islamit xhihadist sunit ishte “toniku” fetar i nevojshëm për të sjellë me mijëra ushtarë në fushat e betejës, të cilët, pa e ditur vetë, ndihmonin SHBA-në, Evropën dhe shtetet arabe e muslimane në zbatimin e strategjisë së përmbajtjes (containment strategy).
Lufta Iran-Irak solli një nivel të ndryshëm ndërlikimi për politikën e jashtme amerikane dhe ndoqi një strategji balancimi me në qendër përmbajtjen e të dyja palëve dhe pengimin e shfaqjes së një fituesi të qartë. Nacionalizmi arab dhe fundamentalizmi islamik — që në vitet ’80 i referohej kryesisht Iranit — formuan politikën amerikane të Përmbajtjes së Dyfishtë, e cila u përkthye në mbështetjen e palës që po humbte luftën, me qëllim ruajtjen e ekuilibrit të fuqisë midis tyre dhe shterimin e burimeve të tyre strategjike. Përmbajtja synonte të shkaktonte devijimin e burimeve, kudo që ishte e mundur, larg përdorimit të tyre kundër SHBA-së, Izraelit dhe aleatëve të tjerë rajonalë. Kështu, Përmbajtja e Dyfishtë shpjegon gatishmërinë e SHBA-së për të bashkëpunuar me Izraelin në furnizimin e Iranit me raketa — një politikë që u bë objekt i një seance dëgjimore në Kongres dhe u njoh si Afera Iran-Kontra.
Çasti vendimtar për shfaqjen e Islamofobisë — gjithëpërfshirëse dhe të padiferencuar për sa i përket sektit apo grupit — lidhet drejtpërdrejt me rënien e Bashkimit Sovjetik, me pasojën e menjëhershme të Luftës së Parë të Gjirit dhe me kryengritjen palestineze, të cilat krijuan skenën për problematizimin e Islamit dhe të muslimanëve si një subjekt i vetëm kërcënues. Grupet, sektet dhe organizatat islamike luajtën një rol të rëndësishëm gjatë Luftës së Ftohtë, duke ofruar një epistemë fetare të kundërt e të ndërtuar në mënyrë vendase për t’iu kundërvënë socializmit, komunizmit dhe nacionalizmit me orientim vetëvendosjeje, gjë që u dëshmua si strategji fort e suksesshme. Megjithatë, fundi i Luftës së Ftohtë dhe kalimi drejt një bote unipolare prodhuan përpjekje e garë brenda dhe jashtë vendit për të përkufizuar “rendin e ri botëror” në zhvillim, por, më e rëndësishmja, një kërkim mundësish për të riformësuar prioritetet ushtarake dhe ekonomike të SHBA-së në epokën e re.
Gjatë kësaj periudhe dhe pas-Luftës së Ftohtë, muslimanët dhe Islami u kthyen në një kategori të “tjetërsuar” (otherized) në SHBA, mbi të cilën u ushtruan nivele të shumëfishta përjashtimi dhe forma diskriminimi të racializuara ndaj individëve e grupeve. Procesi i “tjetërsimit” i drejtuar ndaj muslimanëve u lëshua nga elitat politike që dëshironin të hartonin një strategji për të sfiduar e ruajtur pushtetin në epokën e pas-Luftës së Ftohtë, gjë që përfshinte një theks të fortë te shpenzimet e mëdha ushtarake, të cilat rrezikonin të shkurtoheshin pas disfatës së Bashkimit Sovjetik. Ndërsa “perandoria së keqes” e kuqe po merrte fund, makineria për ndërtimin e një “rreziku të gjelbër” mori formë përmes tezës së Huntingtonit për “Përplasjen e Qytetërimeve”, e cila ofroi zhvendosjen e nevojshme dhe përdorimin e racizmit kulturor si bazë për diferencim e armiqësi. Përdorimi i racizmit kulturor si bazë e tezës së “Përplasjes së Qytetërimeve” është ribrendimi i racizmit biologjik të diskredituar para Luftës së Dytë Botërore dhe paraqitet si shenjë e po atyre qëndrimeve e pikëpamjeve raciste që ishin përdorur në versionin e mëparshëm biologjik.
Në këtë kontekst, Islamofobia ka të bëjë më pak me Islamin apo edhe me vetë muslimanët, me jetët dhe shpresat e tyre, dhe më shumë me pasigurinë e shoqërive perëndimore në tërësi. Lufta e Ftohtë krijoi një kornizë të përbashkët, ku “ne” ishim ana e mirë që luftonte së bashku kundër “atyre” — komunistëve që mishëronin të keqen. Por pyetja ishte: çfarë të bëhej më pas dhe cila ishte rruga përpara? Vënia e Islamit dhe e mislimanëve në shënjestër është mënyra për të përkufizuar politikën, kulturën, ekonominë, fenë dhe identitetin në periudhën e pas-Luftës së Ftohtë. Duke i zmadhuar dallimet dhe duke i shndërruar ato në një kërcënim ekzistencial në mendjen e publikut amerikan e perëndimor, bëhet i mundur farkëtimi i një ndjenje fiktive uniteti e qëllimi patriotik. Elitat politike amerikane, të ushqyera me përballjen ndaj “perandorisë së të keqes”, dolën më pak të sigurta dhe të pavendosura për të tashmen e të ardhmen, duke pasur parasysh të gjitha ndryshimet globale politike, ekonomike e shoqërore që u shpalosën me shpejtësi. Përdorimi i Islamofobisë dhe demonizimi i Islamit e i muslimanëve shërbejnë si devijim i përsosur për politikanët populistë që nuk kanë asnjë vizion real për të ardhmen dhe që janë në gjendje ta kthejnë frikën në para, për t’u futur në karriget e pushtetit me retorikë helmuese që premton rikthim e madhështi.
Teza e “Përplasjes së Qytetërimeve” e Bernard Lewis, e popullarizuar përmes shkrimeve të Samuel Huntingtonit, ofroi kornizën e re për epokën e pas-Luftës së Ftohtë, duke pohuar: “Është hipoteza ime se burimi themelor i konfliktit në këtë botë të re nuk do të jetë kryesisht ideologjik ose ekonomik. Ndarjet e mëdha midis njerëzimit dhe burimi mbizotërues i konfliktit do të jenë kulturorë. Shtetet-kombe do të mbeten aktorët më të fuqishëm në çështjet botërore, por konfliktet kryesore të politikës globale do të ndodhin midis kombeve dhe grupeve të qytetërimeve të ndryshme. Përplasja e qytetërimeve do të dominojë politikën globale. Vijat e ndarjes midis qytetërimeve do të jenë vijat e betejës së të ardhmes” (Huntington 1993). Për Huntingtonin dhe për shumë të tjerë që përqafuan këndvështrimin e tij, sfida më e madhe për Perëndimin do të vinte nga një lidhje në zhvillim konfuciano-islamike, e përqendruar kryesisht rreth së drejtës së pretenduar për të zhvilluar e vendosur armë bërthamore, biologjike e kimike të shkatërrimit në masë, gjë që shihej si kundërvënie ndaj përqafimit të mospërhapjes nga fuqitë perëndimore. Në tezën e “Përplasjes së Qytetërimeve”, elitat perëndimore dhe aktorët shtetërorë gjetën një armik të ri me zgjedhje, përmes të cilit mund të zgjatej ruajtja dhe shtrirja e fuqisë ushtarake, ekonomike, shoqërore e fetare. Teza e përkthen Islamofobinë në një paradigmë të politikës së jashtme dhe i riorienton politikat e shteteve perëndimore drejt përballjes me aleancën islamiko-kineze. Islamofobia bëhet mjeti i nevojshëm për lindjen e rendit të ri botëror. Në një artikull të botuar në revistën “The Nation”, Edward Saidi e quajti tezën “Përplasja e Injorancës” (The Clash of Ignorance), duke shprehur se “etiketa si ‘Islami’ dhe ‘Perëndimi’ shërbejnë vetëm për të na ngatërruar rreth një realiteti të çrregullt”. Për më tepër, Saidi pohoi se “as Huntingtoni e as Lewis-i nuk kanë kohë të tepërt për dinamikat e brendshme dhe pluralitetin e çdo qytetërimi, ose për faktin se gara kryesore në shumicën e kulturave moderne ka të bëjë me përkufizimin apo interpretimin e secilës kulturë, ose për mundësinë jotërheqëse se një sasi e madhe demagogjie e injorance të plotë përfshihet në pretendimin për të folur në emër të një feje apo qytetërimi të tërë. Jo, Perëndimi është Perëndim, dhe Islami është Islam” (Said 2001).
Në Kapitullin e Parë të librit, Huntingtoni përdor një citat që futet drejtpërdrejt në kornizimin e ligjërimeve antiislamike të pas-Luftës së Ftohtë, i cili për të shërben si mjet për të përkufizuar “çfarë jemi” në një çast ndryshimi global: “Një botëkuptim i zymtë për këtë epokë të re u shpreh mirë nga demagogu nacionalist venecian në romanin “Laguna e Vdekur” (Dead Lagoon) të Michael Dibdin-it: “Nuk mund të ketë miq të vërtetë pa armiq të vërtetë. Nëse nuk urrejmë atë që nuk jemi, nuk mund të duam atë që jemi. Këto janë të vërtetat e vjetra që po i rizbulojmë me dhimbje pas një shekulli e më shumë hipokrizie sentimentale. Ata që i mohojnë ato, mohojnë familjen e tyre, trashëgiminë e tyre, kulturën e tyre, të drejtën e tyre të lindjes, vetë qenien e tyre! Ata nuk do të falen lehtë.” E vërteta fatkeqe në këto të vërteta të vjetra nuk mund të shpërfillet nga burrat e shtetit dhe nga studiuesit. Për popujt që kërkojnë identitet dhe rishpikin etninë, armiqtë janë të domosdoshëm, dhe armiqësitë potencialisht më të rrezikshme ndodhin përgjatë vijave të ndarjes midis qytetërimeve kryesore të botës” (Huntington 2003, f. 20). Qëllimi i tezës është të identifikojmë e të duam veten përmes identifikimit dhe urrejtjes së asaj që nuk jemi, e cila për Huntingtonin përfaqësohet nga muslimanët dhe kinezët.
E kuptuar saktë, teza e Huntingtonit për ‘Përplasjen e Qytetërimeve’ është një thirrje për të riafirmuar botëkuptimin e Perëndimit — ose, më saktë, të SHBA-së — duke tërhequr dallime të qarta nga qytetërimi islamik dhe ai sinik. Këtu, subjektet muslimane e islamike (si dhe kinezët, por kjo çështje nuk do të trajtohet në këtë artikull) janë instrumente për të farkëtuar një kohezion të brendshëm në SHBA, i cili, sipas Huntingtonit, mungon aktualisht dhe nevojitet për të ruajtur e shtrirë fuqinë dhe sundimin e Amerikës. Nuk është për t’u habitur që libri i tij pasues e kornizoi problemin si një çështje diversiteti, duke pohuar se dobësia e perceptuar perëndimore vjen nga “multikulturalizmi”, i cili “në thelbin e tij është antiqytetërim evropian. Ajo është në thelb një ideologji antiperëndimore” (Huntington 2004). Në “Kush jemi ne?” (Who Are We?), Huntingtoni e kornizon këtë si pyetje dhe i përgjigjet duke problematizuar praninë në rritje të meksikanëve në SHBA e duke i parë ata si kërcënim ndaj ruajtjes së natyrës kohezive të vendit, për shkak të faktorëve të ndryshëm që pengojnë asimilimin në shoqërinë amerikane. Marrë së bashku, “Përplasja e Qytetërimeve” dhe “Kush jemi ne?” ofrojnë një plan ideologjik për një konceptualizim të ri të problemeve që kanë munduar agjendën e së djathtës e të konservatorëve që nga lëvizjet për të drejtat civile dhe kundër Luftës së Vietnamit.
Pikërisht, shfaqja e tezës së “Përplasjes së Qytetërimeve” i mundësoi shtetit, lëvizjes kundër-xhihadiste të së djathtës ekstreme, lëvizjes neokonservatore, segmenteve të konsiderueshme të lëvizjes transnacionale sioniste dhe grupimeve të ndryshme liberale — përfshirë të majtën pro-luftë dhe lëvizjen e re ateiste — të lëshojnë një breshëri ligjërimesh islamofobike për të justifikuar rendin e ri botëror dhe rolin e tyre qendror në përballjen me të. Kështu, Islamofobia bëhet një hinkë ideologjike politike përmes së cilës formohen aleanca e koalicione ndërkombëtare e vendase, ku pjesëmarrësit përdorin subjektivitetet muslimane e islamike si mjet për të rreshtuar interesat e tyre të ndryshme politike, ekonomike e ushtarake. Të gjitha forcat e përmendura prodhuan materiale për të mbushur qarqet politike, mbulimin mediatik dhe ligjërimet publike, duke përjashtuar ose margjinalizuar zërat që nuk i përmbahen kësaj kornize. Rasti i Islamofobisë është i njëjtë me mënyrën sesi periudha antikomuniste dhe e Luftës së Ftohtë prodhoi aleanca e forca horizontale dhe vertikale, vendase e ndërkombëtare, të përkushtuara ndaj kësaj politike.
Teza e “Përplasjes së Qytetërimeve” është një pikëpamje tejet e ngushtë, e thjeshtëzuar dhe njëpërmasore për konfliktet e pas-Luftës së Ftohtë në botën bashkëkohore. Bota ka qenë gjithnjë shumë më komplekse dhe e ndryshueshme. Në thelb, teza e Huntingtonit përpiqet t’i përkufizojë dhe t’i reduktojë burimet e konflikteve thjesht te dallimet kulturore midis popujve. Në këtë përplasje, kornizohet një përqendrim intensiv te papajtueshmëria e pretenduar e Islamit me Perëndimin dhe me demokracinë, duke e paraqitur atë si pikën qendrore të epokës së pas-Luftës së Ftohtë, ndërsa ngjarjet historike shfrytëzohen si provë për këtë tezë. Në mënyrë të përshtatshme, teza ofron një mënyrë për t’i shqyrtuar konfliktet përmes një prizmi që përjashton nxitësit politikë, ekonomikë, ushtarakë e mjedisorë, të cilët historikisht dhe në kohët bashkëkohore kanë shkaktuar luftëra e pushtime. “Përplasja” bëhet një analizë reduksioniste e irracionale e shkaqeve të konflikteve në botë dhe i shtyn “ekspertët” dhe ata të “qendrave të mendimit” (think-tanket) të thërrasin për shfrytëzimin e burimeve tekstuale islamike dhe për shqyrtimin e normave kulturore muslimane, me qëllim që të kuptojnë “përse ata na urrejnë” dhe të gjejnë qasjen më të mirë për t’iu kundërvënë. . “Përplasja e Qytetërimeve” është Islamofobi në përmasa të mëdha dhe vepron si plani që informon e formëson ligjërimet rreth Islamit dhe muslimanëve. Vërejtja e Huntingtonit se “kultura islamike shpjegon në pjesën më të madhe dështimin e demokracisë për t’u shfaqur në pjesën më të madhe të botës muslimane” mohon historinë dhe politikën moderne në botën muslimane (Huntington 2003, f. 29).
3. Islamofobia në Periudhën e Pas-11 Shtatorit
Nga formulimi i Bushit “Islami është paqe” në vitin 2001, e deri te deklarata e prerë e Trumpit “Mendoj se Islami na urren” në vitin 2016, shihen ligjërimet e ndryshme të elitave politike në nivelet më të larta të shtetit, të cilat vepruan për të formësuar mediat dhe qëndrimet publike ndaj Islamit e muslimanëve. Ky formulim (framing) nga udhëheqja politike në SHBA ilustron pikërisht tezën e paraqitur në librin e Massoumi-t, Mills-it dhe Miller-it (Massoumi et al. 2017). Deklarata e Presidentit Bush për Islamin erdhi në kulmin e periudhës së pas-11 Shtatorit, në nisjen e planifikimit për vendosjen e drejtpërdrejtë ushtarake amerikane në Afganistan dhe më vonë në Irak — një politikë që kishte nevojë për mbështetje kombëtare e ndërkombëtare, përfshirë atë të vendeve me shumicë muslimane. Më 16 shtator 2001, ndërhyrja e parë e Bushit në temën e “Luftës kundër Terrorizmit”, në fjalimin dhe konferencën e tij të parë për shtyp në Shtëpinë e Bardhë, ishte problematike për shkak të përdorimit prej Presidentit të termit “Kryqëzatë” (Crusade) për të përkufizuar misionin e ardhshëm ushtarak, gjë që solli një reagim të shpejtë e negativ anembanë botës muslimane. Deklarata e Bushit “Kjo kryqëzatë, kjo luftë kundër terrorizmit do të zgjasë njëfarë kohe” kërkonte modifikim gjuhësor për të qetësuar shqetësimet anembanë botës muslimane dhe vendeve që tashmë ishin zotuar të merrnin pjesë në luftën e ardhshme në Afganistan (White House 2001a). “Institucionet dhe makineria e shtetit” e reflektuan fjalimin dhe vendosën se ai kishte nevojë për një rishikim të menjëhershëm, larg “Kryqëzatës” e drejt “Islami është paqe”, gjë që u realizua në një ngjarje publike të organizuar me nxitim më 17 shtator 2001, në një xhami në Uashington (White House 2001b). Këtu, media ishte një mjet i rëndësishëm që pasqyronte prioritetet dhe përplasjet e forcave të ndryshme që kontribuonin në ligjërimin publik dhe në kornizimin e muslimanëve e të Islamit në çështjet globale.
Më kritike, “Lufta globale kundër Terrorizmit” e Bushit mori mbështetjen e nevojshme nga Kongresi, opinioni publik amerikan qëndronte fort pas pushtimit të Afganistanit, dhe përdorimi i ligjërimeve armiqësore ndaj Islamit nuk u shërbente qëllimeve strategjike politike, as kombëtare e as ndërkombëtare. Në atë kohë, Presidenti dhe Partia Republikane vepronin nga një bazë pushteti e sigurt në vend pas 11 Shtatorit, dhe nxitja e ndjenjave antiislamike e antimuslimane nuk ishte e nevojshme për të konsoliduar e bashkuar opinionin publik në anën e tyre. Përkundrazi, administrata e Bushit u kujdes të përfshinte zëra muslimanë në angazhimin e saj publik dhe imazhe islamike për të vendosur se “Lufta kundër Terrorizmit” nuk ishte luftë kundër Islamit si e tillë, por përkundrazi mbrojtje e vlerave të përbashkëta kundër ekstremizmit. Ndonëse mund të ndërmerret një kritikë ndaj aspekteve orientaliste e vetëshërbyese të këtij angazhimi, kjo nuk duhet të na largojë nga natyra e veçantë e vetë strategjisë së ligjërimit publik dhe nga dallimi thelbësor me administratën aktuale të Trumpit. Në mënyrë të qartë, përdorimi i Islamofobisë në ligjërimet publike është funksion i garës për pushtet midis elitave politike në SHBA e Evropë, dhe jo, siç pretendohet, i lidhur drejtpërdrejt ose si reagim ndaj sulmeve terroriste nga individë që shpallin një lidhje me Islamin. Sigurisht, aspekte të tjera të zgjedhjeve politike kombëtare e ndërkombëtare të Presidentit Bush kishin tipare të dallueshme islamofobike, por deklaratat publike e zyrtare ruajtën kornizimin “Islami është paqe”.
Islamofobia shfaqet më intensivisht përgjatë dhe në pas zgjedhjes së Presidentit Obama, e jo si vazhdimësi e sulmeve terroriste të 11 Shtatorit. Një raport i “New America” me titull “Aktivitetet Antimuslimane në Shtetet e Bashkuara: Dhuna, Kërcënimet dhe Diskriminimi në Nivel Lokal” gjurmoi rreth 757 incidente antimuslimane anembanë SHBA-së, nga viti 2012 e deri më sot. Të dhënat e raportit u mblodhën dhe u klasifikuan sipas “pesë kategorive: (1) Legjislacioni Kundër Sheriatit, (2) Kundërshtimi i Rivendosjes së Refugjatëve, (3) Kundërshtimi i Xhamive, i Varrezave dhe i Shkollave muslimane, (4) Veprimet dhe Deklaratat Antimuslimane nga Zyrtarë të Zgjedhur e të Emëruar, dhe (5) Raportimet Mediatike të Dhunës dhe Krimeve Antimuslimane” (McKenzie 2018). Autori i raportit, Robert McKenzie, Bashkëpunëtor i Lartë në “New America” dhe drejtor themelues i Nismës për Diasporën muslimane të saj, konkludoi: “Duke parë statistikat, është e qartë se rritja e këtyre incidenteve lidhet me ciklin zgjedhor… gjë që tregon se retorika politike e udhëheqësve kombëtarë ka një ndikim real dhe të matshëm” (McKenzie 2018). Për më tepër, McKenzie vëren: “Nëse rritjet e aktivitetit antimusliman ndodhnin vetëm për shkak të terrorizmit, do të prisnim të shihnim më shumë incidente pas sulmeve të bujshme si shpërthimi në Maratonën e Bostonit dhe sulmi ndaj Charlie Hebdo-s, por nuk i pamë. Ajo që kemi janë njerëz që kandidojnë për poste të zgjedhura dhe që përdorin altoparlantët për të folur se sa të rrezikshëm janë muslimanët” (Hussain dhe Saleh 2018). Zgjedhjet në SHBA e Evropë kanë dëshmuar intensifikimin e Islamofobisë dhe përdorimin e kategorive apo çështjeve ndarëse për të nxitur frikën dhe për ta çuar atë deri te kutia e votimit. Katër nga pesë kategoritë në punën e McKenzie-t janë mjete instrumentale për të kanalizuar zemërimin e frikën në një strategji zgjedhore dhe për ta kthyer atë në vota për krahun e djathtë ekstrem të Partisë Republikane. muslimanët dhe Islami në fushatat zgjedhore përdoren nga politikanët e së djathtës ekstreme si një daulle që prodhon zë për të nxjerrë me shumicë votuesit që t’u sigurojnë karriget e pushtetit, dhe asgjë tjetër.
Një pjesë tjetër e enigmës zgjedhore mund të gjendet në punën e Dr. Saeed A. Khan-it dhe Alejandro J. Beutel-it, dy studiues nga Instituti për Politikat Shoqërore dhe Mirëkuptimin, dhe në një raport të botuar në vitin 2014, “Prodhimi i Fanatizmit: Një Përpjekje Legjislative Shtet-për-Shtet për të Zmbrapsur Vitin 2050 duke Synuar muslimanët dhe Pakicat e Tjera” (Manufacturing Bigotry), i cili synonte: “Për të matur empirikisht përpjekjen për heqjen e të drejtave ndaj këtyre grupeve të ndryshme dhe lidhjet midis përpjekjeve për t’u zmbrapsur të drejtat e tyre, ne shqyrtuam projektligjet në të 50 legjislaturat shtetërore të SHBA-së nga viti 2011 deri në 2013, në gjashtë fusha çështjesh: (1) Kufizime mbi të drejtat dhe qasjen në abort, (2) Projektligjet ‘Në Mbrojtje të Martesës’ (DOMA) dhe ndalime të tjera të martesës midis të njëjtës gjini, (3) Legjislacioni “E drejta për të punuar” (Right-to-Work), (4) Propozimet kundër imigracionit, (5) Kërkesat për “Identifikim të Votuesit”, dhe (6) Projektligjet kundër sheriatit / kundër “Ligjit të Huaj” (të cilat shërbejnë si mjeti legjislativ i raportit për të matur Islamofobinë)” (Khan dhe Beutel 2014). Gjurmimi i gjashtë fushave të ndryshme dhe analiza e të dhënave i çuan Khan-in e Beutel-in në përfundimin se Partia Republikane “ka agjendat legjislative më kufizuese në të gjitha gjashtë fushat e çështjeve, si për ligjet e miratuara ashtu edhe për projektligjet e propozuara” (Khan dhe Beutel 2014). Më e rëndësishmja, legjislacioni antimusliman kishte “mbivendosjen më të madhe me ligjet strikte të Identifikimit të Votuesit dhe me ligjet E drejta për të punuar'” (Khan dhe Beutel 2014). Duke e çuar analizën më tej, Khan-i dhe Beutel-i theksuan se të dyja “llojet e ligjeve ndikojnë negativisht dhe në mënyrë disproporcionale te afroamerikanët, gratë dhe latinët”, gjë që përkthehet në një strategji zgjedhore ku “nëse një ligjvënës dëshiron të mbështesë legjislacion që margjinalizon numrin më të madh të njerëzve njëherësh, ligjet kundër sheriatit së bashku me ato të Identifikimit të Votuesit dhe/ose ‘E drejta për të punuar’ do të ndihmonin për ta arritur këtë qëllim” (Khan dhe Beutel 2014). Përfundimi kyç është se Islamofobia, ose ligjërimet antiislamike e antimuslimane, janë pjesë e një strategjie zgjedhore që përdoret aktualisht nga Partia Republikane, intensifikohen rreth fushatave zgjedhore dhe janë funksion i kornizimit të peizazhit politik vendas në lidhje me subjektin musliman — “tjetrin” i frikshëm që po e minon shoqërinë e mirë të imagjinuar. Këtu, subjekti musliman bën të mundur intensifikimin e frikës, mobilizimin e bazës së të djathtës dhe përdorimin e saj për të ruajtur ose zgjeruar pushtetin.
Një dinamikë e ngjashme dokumentohet lehtësisht në Austri, Francë, Mbretëri të Bashkuar dhe në vende të tjera evropiane, ku partitë populiste dhe ultranacionaliste po e përdorin Islamofobinë si strategji fushate për t’i shtyrë votuesit drejt kutisë së votimit. Ndalimi i mbulesës së grave muslimane në Austri është një rast ilustrues; siç thotë Adham Hamed, studiues i teorisë politike në Universitetin e Innsbruck-ut: “I gjithë debati zhvillohet mbi gratë muslimane, në vend të një dialogu të sinqertë me to. Prandaj, ky ligj duhet parë në kontekstin e një rritjeje të vendimmarrjes politike populiste në kuadër të zgjedhjeve të ardhshme” (Hayoun 2017). “Kandidati konservator, Ministri i Jashtëm Sebastian Kurz, po përpiqet t’i marrë votat ‘Partisë së Lirisë’ populiste të krahut të djathtë ekstrem, e cila është shumë e ashpër ndaj imigracionit”, thotë Günter Bischof, profesor historie në Universitetin e New Orleans-it dhe drejtor i programit të shkëmbimit akademik “Center Austria” të universitetit. “Pa dyshim, një ndalim i tillë do të jetë popullor te elektorati nativist e i pandriçuar i Partisë së Lirisë, ashtu si ideja e “murit” ishte popullore te elektorati i Trump-it. Po flasim për një segment mjaft të konsiderueshëm të elektoratit, si këtu ashtu edhe atje” (Hayoun 2017). “Ka shumë gjasa që Partia e Lirisë e krahut të djathtë ekstrem të bëhet një nga partitë e koalicionit në qeverinë e ardhshme, dhe për mua nuk do të ketë shumë ndryshim nëse kjo do të ndodhë me Social-Demokratët apo me Konservatorët. Sepse, sa i përket Islamofobisë, ndonëse ligjërimi mund të ndryshojë, politika faktike nuk ndryshon”, thotë Hafez nga Salzburgu. “Të paraqitesh i ashpër ndaj Islamit është një pjesë thelbësore e garës politike perëndimore këto ditë. Madje edhe e famshmja “udhëheqëse e botës së lirë”, siç është quajtur Kancelarja gjermane Angela Merkel pasi hapi kufijtë, ka thirrur për një ndalim të velit që mbulon tërë fytyrën, e cila është po aq margjinale në Gjermani” (Hayoun 2017).
Islamofobia është një nënprodukt i garës për pushtet e zgjedhje midis elitave politike në Evropë e SHBA në epokën e pas-Luftës së Ftohtë. Në rastin e SHBA-së, ndërsa republikanët humbën Shtëpinë e Bardhë ndaj Obamës, si dhe Kongresin e Senatin në zgjedhjet e vitit 2008, u përdor strategjia populiste e “Tea Party”-t, që përdorte Islamin dhe muslimanët si mjet për të nxitur zemërimin e së djathtës për një humbje të supozuar të vendit. Ish-Presidenti Obama ishte objektivi ideal për strategjinë e “tjetërsimit” të së djathtës, duke pasur parasysh ndërlikimet e identitetit të tij, të së shkuarës dhe të lidhjes së dokumentuar mirë me Islamin përmes babait të tij. Motoja “Ta marrim vendin tonë mbrapsht” (taking our country back) lindi menjëherë pas zgjedhjes së Obamës dhe ishte e përqendruar me saktësi te Islami e muslimanët si fajtorët.
Në mënyrë të përshtatshme, sulmet vendase të së djathtës kundër Obamës si “musliman i fshehtë” pasqyroheshin nga një kërkesë për të rikornizuar “me saktësi” luftën kundër terrorizmit si luftë kundër Islamit radikal, ndërsa disa kërkonin një luftë kundër vetë Islamit. Ditët e “Islami është paqe” të Presidentit Bush kishin ikur prej kohësh dhe ishin zëvendësuar nga një zhurmë për të demonizuar Islamin e muslimanët, duke ndërthurur me to të gjithë agjendën e Obamës. Dukshmëria në rritje e Islamit dhe e muslimanëve në peizazhin amerikan ofroi një mundësi të mëtejshme për të tërhequr dallimin midis së shkuarës ideale dhe së tashmes problematike e të larmishme të përfaqësuar nga administrata e Obamës.
Demonizimi i Islamit dhe i muslimanëve bëhet strategjia efektive zgjedhore, dhe Islamofobia kthehet në para përmes votave të “Tea Party”-t dhe të së djathtës në zgjedhjet e vitit 2010. Udhëheqësi i Lëvizjes Birther po vendoset në Shtëpinë e Bardhë, ndërsa Alt-right-i mbërrin në Uashington duke shaluar kutinë islamofobike të votimit dhe duke u lidhur pas qerres skenike të racizmit kulturor të “Përplasjes së Qytetërimeve” që në fillim. Republikanët e rrjedhës kryesore luajtën së bashku me periferinë fanatike e raciste, në mënyrë që të miratohej një pjesë e agjendës së tyre, por përfunduan të gllabëruar prej saj në këtë proces. Në një kuptim më të gjerë, Shtëpia e Bardhë aktuale është një strofull e periferisë islamofobike që u fut në sallat e pushtetit duke kombinuar një përzierje toksike ekstremizmi ndaj muslimanëve, refugjatëve, imigrantëve e të gjitha pakicave, me një botëkuptim thellësisht konspirativ. Demonizimi i muslimanëve ishte një mjet i lehtë i përdorur për të nxitur frikën dhe për ta çuar fanatizmin në kulm gjatë ciklit zgjedhor, e më pas për ta kthyer atë në para përmes votave në kutinë e votimit.
Le t’i rikthehemi deklaratës së Trump-it “Mendoj se Islami na urren” dhe të kuptojmë zhvendosjen e rëndësishme larg kornizimit të Bush-it. Në disa raste gjatë fushatës së vitit 2016 dhe në televizion, Trump-i thirri për “një ndalim total dhe të plotë të hyrjes së muslimanëve në Shtetet e Bashkuara”. Në të njëjtin intervistë ku tha se “Islami na urren”, Trump-i përmendi gjithashtu se “jemi në luftë me Islamin”. Në çastet kur ngacmohej nga gazetarët për temën e ndalimit të muslimanëve, Trump-i përfshinte “Islamin radikal” në përgjigje dhe pastaj kalonte te kërkesa për një kontroll ekstrem të imigrantëve dhe refugjatëve nga bota muslimane, sikur asnjë prej tyre të mos ekzistonte tashmë. Trump-i vazhdoi: “Është radikal, por është shumë e vështirë të përkufizohet. Është shumë e vështirë të ndahet. Sepse nuk e di kush është kush”. Kështu, përfshirja dhe referencat e vazhdueshme ndaj Islamit nuk janë të rastësishme, por pasqyrojnë një armiqësi të rrënjosur thellë e një hasmëri të hapur, të cilën e ndan rrethi i brendshëm i këshilltarëve dhe operativëve të Trump-it, që kolektivisht kanë të njëjtin botëkuptim të Përplasjes së Qytetërimeve dhe synojnë të veprojnë sipas tij. Është kritike t’i kujtojmë të gjithëve se e ashtuquajtura “Përplasje e Qytetërimeve” është një tezë tejet e kontestuar, dhe rrethi i brendshëm i Trump-it po propozon ta testojë atë në laboratorin e përfaqësuar nga SHBA-ja dhe bota muslimane.
Stephen K. Bannon, Michael T. Flynn, Jeff Sessions, Frank Gaffney, John Bolton dhe këshilltarë e të emëruar të tjerë të Trump-it janë mbrojtës ideologjikë të botëkuptimit të Përplasjes së Qytetërimeve dhe janë të kënaqur me mundësinë për ta sjellë tezën e tyre në terrenin e testimit. Që herët, Bannon-i e përshkroi konfliktin si një “histori të gjatë të luftës së Perëndimit judeo-kristian kundër Islamit”, ndërsa Flynn-i, këshilltari i poshtëruar i sigurisë kombëtare, e kornizoi atë si “një luftë botërore kundër një lëvizjeje masive mesianike njerëzish të këqij, shumica prej të cilëve të frymëzuar nga një ideologji totalitare: Islami Radikal. Por neve nuk na lejohet të flasim apo të shkruajmë ato dy fjalë, gjë që është potencialisht fatale për kulturën tonë”. Për Flynn-in, Islami është një kancer, “një lëvizje politike e maskuar si fe dhe produkt i një kulture inferiore”. Në një libër të botuar së fundmi, Flynn-i argumentoi se “nuk besoj që të gjitha kulturat janë moralisht të barasvlershme, dhe mendoj se Perëndimi, e veçanërisht Amerika, është shumë më i qytetëruar, shumë më etik e moral” (Diehl 2016).
Kornizimi kyç për luftën e Trump-it kundër Islamit u shpreh më qartë nga Bannon-i që në vitin 2014, kur ai i vendosi luftërat në vazhdim në botën arabe përmes një prizmi historik, si pjesë e një lufte të gjatë midis Islamit dhe botës judeo-kristiane: “Nëse i hidhni një sy historisë së gjatë të luftës së Perëndimit judeo-kristian kundër Islamit, unë besoj se paraardhësit tanë e ruajtën qëndrimin e tyre, dhe mendoj se bënë gjënë e duhur. Mendoj se e mbajtën atë jashtë botës, qoftë në Vjenë, qoftë në Tours apo në vende të tjera (…). Ne jemi në një luftë me përmasa të stërmëdha. Është shumë e lehtë t’u biem instinkteve tona më të ulëta, dhe këtë nuk mund ta bëjmë. Por as paraardhësit tanë nuk e bënë. Dhe ata mundën ta zmbrapsnin këtë, mundën ta mposhtnin, dhe mundën të na trashëgonin një kishë e një qytetërim që me të vërtetë është lulja e njerëzimit” (Diehl 2016).
Këtu, është e rëndësishme të theksohet pretendimi i dyshimtë trans-historik i një bote judeo-kristiane të vetme e të bashkuar — një konstrukt i kohëve të fundit që shfaqet vetëm pas Luftës së Dytë Botërore. Në të vërtetë, historia evropiane nuk është veçse një varg i gjatë pogromesh, vdekjesh e shkatërrimesh të ushtruara mbi hebrenjtë dhe mbi pakica të tjera; ngjarje si Inkuizicioni dhe Holokausti janë kulminacioni logjik i normës, e jo përjashtim, kur historia shqyrtohet me kujdes. Unë do të pohoja se një botë judeo-muslimane është një përshkrim shumë më i saktë i historisë sesa mjegullimi i Bannon-it dhe përpjekja e tij për të lexuar mbrapsht në histori konfliktin aktual palestinezo-izraelit, ndërkohë që e çliron Evropën kristiane nga antisemitizmi i saj i pafund, i cili ofroi shinat ideologjike e teologjike që çuan te kampet dhe te Holokausti (Shane 2017).
Islami bëhet mjeti i ri përmes të cilit Trump-i, Bannon-i, Flynn-i dhe luftëtarët e tjerë të Përplasjes së Qytetërimeve bëjnë të mundur pastrimin e gjakut që mbush faqet e historisë evropiane e perëndimore. Islami bëhet problemi gjithëpërfshirës që kërcënon e minon qytetërimin perëndimor, në vend të 1% të pasur e të fuqishëm që kanë ndjekur një politikë shoqërore, ekonomike, ushtarake e politike të “tokës së djegur”, e cila la pas 99% e tjerë. Trump-i dhe grupi i tij i Përplasjes së Qytetërimeve po punojnë për të mobilizuar, shfrytëzuar e manipuluar memorien historike, me qëllim që të nxisin një luftë globale që do ta provonte tezën e tyre, nëse do të ndodhte. Shkatërrimi i botës për të provuar një tezë injorante është një çmim shumë i lartë për njerëzimin.
Duke e paraqitur Islamin si problem, islamofobët mund të mobilizojnë argumentet e nevojshme për ndërhyrje ushtarake të vazhdueshme, për forcimin e partneritetit me Izraelin dhe për ta kornizuar atë si modelin që duhet imituar në çështjet e sigurisë, për të shprehur mbështetje ndaj diktatorëve autokratikë në botën arabe, për të racionalizuar torturën dhe kufizimet mbi lëvizjet e muslimanëve e të tjerëve, për të vendosur kufizime mbi liritë themelore dhe për të nxitur sigurizimin e vetë shoqërisë perëndimore. Trump-i është një mbikëqyrës i administratës së Përplasjes së Qytetërimeve, i vendosur të nxisë një përballje me Islamin. Gjithçka që nevojitet është Islamofobia, dhe politikat më drakoniane sanksionohen, ndërsa vetë demokracia bëhet një mjet për sigurizimin (securitization). Periudha e pas-Luftës së Ftohtë duket më shumë si Lufta e Ftohtë, por shumë më ndërhyrëse, ndarëse dhe e kushtueshme.
Rrjedhimisht, “Ta bëjmë Amerikën përsëri të madhe” (Make America Great Again) e Trump-it është pikërisht një thirrje për rikthim te një e shkuar e idealizuar e e lavdishme, ku rendi politik, shoqëror e fetar ishte i strukturuar rreth një identiteti të vetëm, duke përjashtuar të tjerët. Sipas së djathtës populiste islamofobike, ajo që shkaktoi dobësinë e Amerikës është multikulturalizmi i gabuar, korrektësia politike (political correctness), politikat e identitetit, veprimi afirmativ, refugjatët, imigracioni i paligjshëm dhe rregulloret e rënda. Kësaj liste i shtohet fajësimi i vazhdueshëm i Meksikës, Kinës, Japonisë dhe Evropës për mashtrimin e Amerikës në marrëveshjet tregtare ose për mungesën e ndershmërisë në treg. Vini re se të gjitha këto “fakte” tregojnë me gisht dikë ose diçka tjetër përveç elitës së vendit, e cila e ka plaçkitur SHBA-në, ka shkatërruar Tokën për burimet e saj, ka zhvilluar luftëra ndërhyrëse të pafundme dhe ka shpërdoruar paratë e fituara me mund të njerëzve punëtorë. Populistët mobilizojnë fanatizmin injorant për të mjegulluar shkaqet reale të rrethanave të vendit. Islamofobia si ideologji bën të mundur nxitjen e “Përplasjes së Qytetërimeve” ose të racizmit kulturor, me qëllim që të krijohet urgjenca e nevojshme për të shpëtuar një të shkuar të largët.
Në mënyrë kritike, dallimi në kornizimin e problemit — dhe çështja nëse duhet përdorur Islami në kontekstin e sulmeve terroriste — pasqyron një vizion të ndryshëm për Amerikën dhe për Perëndimin në përgjithësi. Sërish, teza e “Përplasjes së Qytetërimeve” luan një rol të spikatur në kornizim dhe pohon një dallim thelbësor midis Islamit, muslimanëve dhe Perëndimit në përgjithësi e Amerikës në veçanti. Për më tepër, e njëjta tezë e “Përplasjes së Qytetërimeve” zbatohet pa vështirësi edhe ndaj popullsisë latine në SHBA dhe kërcënimit demografik që ajo përbën për Amerikën e bardhë në të ardhmen. Në thelb, kërkesa për terminologji specifike ose për përdorimin e fjalës “islamik” synon të tërheqë dallimin e qartë midis Amerikës judeo-kristiane të imagjinuar dhe atyre që bien jashtë mureve fetare, racore e kulturore të ndërtuara.
Si i tillë, kërkimi i Donald Trump-it për ta kornizuar problemin në lidhje me Islamin është një thirrje ndaj një paradigme racore që maskohet nën petkun e sigurisë kombëtare dhe të kundërshtimit të korrektësisë politike. Beteja mbi terminologjinë ka rrënjë në një konceptualizim më të thellë të problemit që përballemi me terrorizmin dhe në mjetet e mundshme që duhen përdorur për ta trajtuar atë. Këmbëngulja për të përdorur fjalën “islamik” në kontekstin e ekstremizmit të dhunshëm është një konstrukt i rëndësishëm ideologjik për një grup individësh e grupimesh që përqafojnë botëkuptimin e “Përplasjes së Qytetërimeve” të Huntingtonit. Kështu, problemi për këtë grup përkufizohet përmes dallimeve thelbësore të pazgjidhshme që janë qytetëruese në natyrë. Nëse pikënisja është një përplasje midis Islamit dhe Perëndimit, atëherë çdo akt i dhunshëm interpretohet e shihet përmes prizmit të një përfundimi tashmë të ndërtuar.
Sipas “Përplasjes së Qytetërimeve”, Islami është në një kurs përplasjeje me botëkuptimin modern e progresist perëndimor, dhe asgjë më shumë nuk nevojitet përveç këtij argumenti të shtrembëruar. Binariteti i ndërtuar përshtatet mirë me këtë botëkuptim, dhe asnjë analizë, studim apo provë e mëtejshme nuk është e nevojshme për të kuptuar motivin pas çdo akti të dhunshëm. Islami mbahet përgjegjës ngaqë konsiderohet e kundërta negative e Perëndimit, i cili ka të gjitha atributet pozitive e progresive. Këmbëngulja e Trump-it për terminologjinë i paraprin ardhjes së tij në Shtëpinë e Bardhë në vitin 2017. Në fakt, pas sulmit të Orlandos, Trump-i kërkoi që të përdoret “terrorizmi islamik radikal” ose “radikalizmi islamik” për të treguar përgjegjësit, duke nënkuptuar se Presidenti Barack Obama ishte i butë ose ndoshta fshehurazi i përfshirë me terroristët. Në një postim në Twitter, Donald Trump-i kërkoi që Presidenti Obama “të përmendte fjalët ‘terrorizëm islamik radikal'” në lidhje me sulmet e Orlandos dhe “të jepte dorëheqjen menjëherë me turp”.
Në atë kohë, i atëhershmi kandidat i supozuar republikan, Trump-i, u kujdes të futej shumë shpejt në terrenin e “fajësimit të Islamit” dhe thirri sërish për kufizime ndaj hyrjes së muslimanëve në vend. Trump-i pastaj sulmoi kundërshtaren e tij demokrate duke pohuar se “Në thelb, Hillary mbështet politikat që sjellin kërcënimin e Islamit radikal në Amerikë dhe i lejojnë atij të rritet jashtë vendit”. Për më tepër, sipas Trump-it, “Clinton dëshiron t’u lejojë terroristëve islamikë radikalë të derdhen në vendin tonë. Ata i skllavërojnë gratë dhe vrasin homoseksualët” (Donald Trump Speech 2016).
Në një intervistë për CNN, Hillary Clinton iu afrua qëndrimit të Trump-it duke pohuar se “Sido që ta quani; xhihadizëm radikal, apo islamizëm radikal, mendoj se ato nënkuptojnë të njëjtën gjë”. Clinton sqaroi duke thënë: “Jam e lumtur ta them cilëndo. Por ajo që nuk do të bëj, sepse mendoj se është e rrezikshme për përpjekjet tona për ta mposhtur këtë kërcënim, është të demonizoj, të demagogoj dhe t’i shpall luftë një feje të tërë. Kjo luan drejtpërdrejt në duart e ISIS-it [DAESH-it]” (Clinton 2016). Këmbëngulja e Trump-it për terminologjinë vjen drejtpërdrejt nga tezat islamofobike dhe ajo e “Përplasjes së Qytetërimeve”, dhe recetat përshtaten në mënyrë të përsosur në këtë kuti të shtrembëruar ideologjike. Nuk ka nevojë të kërkohen shkaqet, nxitësit dhe faktorët që motivuan një akt të dhunshëm, ose të përcaktohet qëllimi pas tij. Arsyeja është gjithnjë e thjeshtë: Islami është përgjegjës, dhe ka një vrap të çmendur për të përcaktuar nivelin e përkushtimit islamik të autorëve, edhe kur nuk gjendet asnjë. Islamofobia është një konstrukt ideologjik i përdorur nga mbrojtësit e “Përplasjes së Qytetërimeve” për t’i sjellë ata në karrigen e drejtuesit në epokën e pas-Luftës së Ftohtë, dhe nuk ka pak të bëjë shumë me Islamin e muslimanët si fe ose si 1.7 miliardë njerëz të larmishëm që jetojnë anembanë botës. Së fundi, vërejtja e udhëheqësit të ndjerë të Afrikës së Jugut, Nelson Mandela, është tejet ndriçuese për shoqërinë amerikane: “Mësova se guximi nuk ishte mungesa e frikës, por triumfi mbi të. Njeriu i guximshëm nuk është ai që nuk ndien frikë, por ai që e mposht atë frikë”.
Le të triumfojmë të gjithë mbi frikën e nxitur ideologjikisht dhe të imagjinojmë një të ardhme gjithëpërfshirëse, të drejtë e paqësore për të gjithë.
Referencat
Arjana, Sophia Rose. 2015. Muslims in the Western Imagination. Oxford: Oxford University Press.
Clinton, Hilary. 2016. CNN Staff, Full Video and Text of Hillary Clinton’s Campaign Rally Speech, 13 qershor. E disponueshme në: https://www.cnn.com/2015/06/13/politics/hillary-clinton-campaign-rally-full-transcript-2016/index.html (qasur më 17 shtator 2018).
Diehl, Jackson. 2016. Trump’s Coming War against Islam. Washington Post. 11 dhjetor. E disponueshme në: http://wapo.st/2ht8L75?tid=ss_mail&utm_term=.ad3f868e55da (qasur më 17 shtator 2018).
Donald Trump Speech. 2016. Donald Trump Speech, 13 qershor. E disponueshme në: https://www.politico.com/story/2016/06/transcript-donald-trump-national-security-speech-224273 (qasur më 15 korrik 2018).
Dreyfuss, Robert. 2005. Devil’s Game: How the United States Helped Unleash Fundamentalist Islam. New York: Henry Holt and Company, LLC.
Fanon, Franz. 2008. Peau Noire, Masques Blancs. Përkthyer nga Richard Philcox. New York: Grove Press. Botuar për herë të parë në 1952.
Fanon, Franz. 2004. Les Damnés de la Terre. Përkthyer nga Richard Philcox. New York: Grove Press. Botuar për herë të parë në 1961.
Grosfoguel, Ramón. 2010. Epistemic Islamophobia and Colonial Social Sciences. Human Architecture: Journal of the Sociology of Self-Knowledge 8: 5. E disponueshme në: http://scholarworks.umb.edu/humanarchitecture/vol8/iss2/5 (qasur më 15 korrik 2018).
Grosfoguel, Ramón, dhe Eric Mielants. 2006. The Long-Durée Entanglement Between Islamophobia and Racism in the Modern/Colonial Capitalist/Patriarchal World-System: An Introduction. Human Architecture: Journal of the Sociology of Self-Knowledge 5: 2. E disponueshme në: http://scholarworks.umb.edu/humanarchitecture/vol5/iss1/2 (qasur më 15 korrik 2018).
Gunny, Ahmad. 2004. Perceptions of Islam in European Writings. Leicester: The Islamic Foundation.
Hayoun, Massoud. 2017. In Europe, History—And the Populist Politics Over Muslim Women’s Dress-Repeats Itself. Pacific Standard, 5 tetor.
Huntington, Samuel P. 1993. The Clash of Civilizations? Foreign Affairs, Verë.
Huntington, Samuel P. 2003. The Clash of Civilizations. New York: Simon and Schuster Paperbacks.
Huntington, Samuel P. 2004. Who Are We? New York: Simon & Schuster.
Husain, Adnan. 2017. Muslim Question and the New Christendom: Medieval Geopolitical Theologies and the End of Liberalism. Punim i paraqitur në Konferencën e 8-të Ndërkombëtare mbi Islamofobinë “Islamophobia and the End of Liberalism?”, Fakulteti i Drejtësisë, UC Berkeley, Berkeley, Kaliforni, SHBA, 23 prill.
Hussain, Murtaza, dhe Maryam Saleh. 2018. Bigoted Election Campaigns Not Terror Attacks, Drive Anti-Muslim Activity. The Intercept, 11 mars.
Khan, Saeed A., dhe Alejandro J. Beutel. 2014. Manufacturing Bigotry: A State-by-State Legislative Effort to Pushback against 2050 by Targeting Muslims and Other Minorities. Washington: Institute for Social Policy and Understanding, 10 nëntor. E disponueshme në: https://www.ispu.org/manufacturing-bigotry-community-brief/ (qasur më 15 korrik 2018).
Levin, Paul T. 2011. Turkey and the European Union. New York: Palgrave Macmillan.
Massoumi, Narzanin, Tom Mills, dhe David Miller. 2017. What is Islamophobia?—Racism, Social Movements and the State. London: Pluto Press.
McKenzie, Robert. 2018. Anti-Muslim Activities in the United States: Violence, Threats, and Discrimination at the Local Level. A New America Report. Mars. E disponueshme në: https://www.newamerica.org/in-depth/anti-muslim-activity/ (qasur më 15 korrik 2018).
Penn, Michael Philip. 2015. When Christians First Met Muslims. Oakland: University of California Press.
Said, Edward W. 1979. Orientalism. New York: Vintage Books.
Said, Edward W. 1997. Covering Islam, Botimi i Rishikuar i vitit 1997. New York: Vintage Books.
Said, Edward W. 2001. The Clash of Ignorance. The Nation Magazine. 4 tetor. E disponueshme në: https://www.thenation.com/article/clash-ignorance/ (qasur më 15 korrik 2018).
Setton, Kenneth M. 1992. Western Hostility to Islam and Prophecies of Turkish Doom. Philadelphia: American Philosophical Society.
Shane, Scott. 2017. Stephen Bannon in 2014: We Are at War with Radical Islam. New York Times. 1 shkurt. E disponueshme në: https://www.nytimes.com/interactive/2017/02/01/us/stephen-bannon-war-with-radical-islam.html (qasur më 17 shtator 2018).
White House. 2001a. White House Press Conference, 16 shtator. E disponueshme në: https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2001/09/20010916-2.html (qasur më 7 korrik 2018).
White House. 2001b. White House Press Release, 17 shtator. E disponueshme në: https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2001/09/20010917-11.html (qasur më 7 korrik 2018).
